Vocabularium


Overzicht



Voorwoord

Het samenstellen van een Latijns vocabularium is een weg zoeken in de doolhof van het potjes Latijn dat veel pastoors, elk naar eigen godsvrucht en vermogen, gebruikten. Dikwijls moet men zich verplaatsen in de tijd en de context om te begrijpen waarover de pastoor het eigenlijk heeft. Het blijft echter interessant zich een beeld te kunnen vormen van de betekenis van de akte. Vooral waar meer geschreven staat dan de klassieke akte. Maar juist daar wringt het schoentje van de vertaling. De pastoor van Leke bezigde een ander Latijn dan de onderpastoor van Beernem of de deservitor van Harelbeke. Elke parochiegeestelijke gebruikte een beetje zijn persoonlijk Latijn. Hier en daar zullen vertalingen wellicht niet helemaal het idee van de pastoor weergeven. Ita est, het weze zo. In de lijsten vind je eveneens wat Latijnse termen uit andere documenten. Deze lijst kan dus op een brede basis een hulp zijn voor genealogische speurders.

Het gebruik van zo'n vocabularium kan ook een probleem scheppen. Waarop moet je zoeken?

Hierbij toch een aanduiding voor het gebruik.

  • Veel woorden werden afzonderlijk in vertaling gezet.
  • Veel zinnen en/of halfzinnen werden in de lijst opgenomen en zo in het geheel vertaald.

Wie weinig van Latijn kent, zoekt dus beter eerst op een zin of halfzin in de lijst. Vind je die niet in de lijst terug, probeer dan een vertaling te vinden door woord per woord te vertalen. Vind je echt geen verklaring voor een Latijnse zin: we staan open om de lijst met jouw moeilijke woorden of zinnen aan te vullen. Bezorg ons dus het probleem.

Hopend u hiermede van dienst te zijn.

Project "Huwelijken"
Rijksarchief Brugge.


PS. Vertalingen in andere talen, zelfs gedeeltelijk, zijn welkom.

A

a, ab van, door
ab abstetrice baptisatus est is gedoopt door de vroedvrouw
abamita zuster van de betovergrootvader, ook wel gebruikt in de zin van zuster van de overgrootvader of van de grootvader
abavia betovergrootvader
abavunculus broer van de betovergrootmoeder, ook wel gebruikt in de betekenis van de broer van de overgrootmoeder of de grootmoeder
abavus betovergrootvader. In het algemeen kan dit ook voorouder, voorzaat, voorvader of voormoeder betekenen.
abba(s) abt
abbatia abdij
abbatiola kleine abdij
abbatis abt
abbati(ss)a abdis
abenarius faber ketelmaker, ketelslager, ketelsmid, ketellapper, blikslager
abiegnarius timmerman
abietarius timmerman
abiit hij is vertrokken, zij is vertrokken
ab infantia vanaf zijn kinderjaren
ab intestato bij overlijden zonder testament nagelaten te hebben
abjectarius schrijnwerker, meubelmaker, timmerman, houtsnijder, beeldsnijder
abbutus gezuiverd, gewassen (door het doopsel)
abmatertera zuster van de betovergrootmoeder
abnepos zoon van de achterkleinzoon
abneptes afstammelingen, nakomelingen
abneptis dochter van de achterkleinzoon
abnurus vrouw van de achterkleinzoon
abpatruus broer van de betovergrootvader
abortius/abortivus te vroeg geboren
abreptus weggenomen
abrogatio de intrekking, afschaffing of opheffing van de wet
absente corpore/corpus (lijkdienst) zonder lijk
absoluta die de absolutie heeft gekregen (vrouw)
absoluta et extrema unctione munitus voorzien van de absolutie en het laatste Oliesel
absoluta munitus de absolutie verkregen hebben
absolutio absolutie
absolutus die de absolutie heeft gekregen (man)
absolvere kwijtschelden, vergeven, de absolutie geven
absque dubio zonder twijfel
absque pulsu zonder klokgelui
ac en zelfs
acatholicus niet-katholiek
accepto necessitatis baptismo ab obstetrice na het ontvangen van de nooddoop door de vroedvrouw
accisor ontvanger van de onrechtstreekse belastingen
aciscularius steenhouwer, steenkapper
acprecira dispensatione super impedemento ascintatis (ascentatis) in 2de et tertio gradu mat(rimoni)o linice collateralis mat(er) na het verkrijgen van dispensatie omdat er beletsel was wegens verwantschap in de 2de en 3de graad in zijdelingse lijn langs moeders kant
actero tutoribus uitvoerende voogd
actionarius handelaar, koopman, venter, winkelier
actis bannis na de bannen, na het roepen
actuarius bedrijfleider, overheidsklerk, griffier
actum geschied
actum ut supra datum als voorgaande, op datum boven in de akte vermeld
acuciator slijper, wetter
acufex naaldenmaker
acuminator slijper, wetter
acupictor borduurder, zijdeborduurder, zijdewerker, zijdewever
ad aeternitatem trans (abiit) ging naar de eeuwigheid
adamita zuster van de betovergrootvader
ad annum binnen een jaar
ad-census belasting op verbruiksgoederen
ad hunc actum requisitis gevraagd voor het opmaken van deze akte
ad id commisso hiertoe opgedragen
adinstar even groot, gelijkend
ad 12 am nocturnam om 12 uur Â’s nachts
ad 1 am de nocte om 1 uur Â’s nachts
ad 8 am vesperi om 8 uur Â’s avonds
ad 9a matutinam natus om 9 uur Â’s morgens geboren
ad 1a noctis natus om 1 uur Â’s nachts geboren
ad horam binnen een uur
adjudicare toewijzing bij openbare verkoop, aanbesteding, toekenning
admatertera zuster van de betovergrootvader
ad matrimonium inscripti ingeschreven voor het huwelijk
administratis sacramentis met de sacramenten bediend
administratus bediend
admodum ten volle
admodum reverendus zeer eerwaarde
adnepos zoon van een achterachterkleinkind
adneptis dochter van een achterachterkleinkind
adolescens jonge man (niet op huwbare leeftijd)
adolescentula jong meisje, maagd
adolescentulus jongetje, knaapje
adoptivus door adoptie tot stand gebracht
ad Patres naar de Vaderen gegaan
adpatruus broer van de betovergrootvader
adpendere met al wat er toe behoort
ad perpetuam memoriam ter eeuwige nagedachtenis
adscriptus glebae lijfeigene
ad solemnizationem hujus actus requisitis gevraagd voor het opmaken van deze akte
adstitit was aanwezig
ad tempus tijdelijk
ad tempus vitae levenslang
ad tollendum omni dubium cum commissione quorum interest ... om elke twijfel weg te nemen en met de instemming van wie het aan belangt
adulescens jongeling (van nieuw huwbare leeftijd)
adulterinus bastaard
adultus volwassen
adulescentula(e) jong meisje tussen 14 en 20 jaar
adulescentulus jonge man tussen 14 en 20 jaar
adulta/adultus opgroeiend, tamelijk volwassen
adulta virgo volwassen jong meisje
adulter(a) overspelige
adulterio natus uit overspel geboren
adulterium echtbreuk
adumbrator tekenaar, silhouettekenaar
ad valorem berekend naar de waarde, overeenkomstig de waarde
adventivus bruidschat, gegeven door een ander dan de vader
ad verbum woord voor woord, woordelijk
ad vitam levenslang
advocatus advokaat
ad vocem bij het woord opzoeken, bij het woord te vinden
aedilis kerkmeester
aedituus koster, kerkdienaar, klokluider, kerkmeester
aegritudine quadam door een of andere ziekte
aegrota/aegrotus ziek
aegrota per duo dies na een ziekte van twee dagen
aegrotavit was ziek
aegrum ziek, zwak
aequali gradu in gelijke graad (van bloedverwantschap)
aequalis gelijk
aerarius kopersmid, koperslager, roodkoper, kopergieter
aerarius scriba boekhouder, schatmeester, schatbewaarder, kassier, thesaurier
aetas leeftijd
ætate 20 annorum in de leeftijd van 20 jaar
aetatis oud, in de leeftijd van
ætatis agens 21 dierum 21 dagen oud
ætatis 26 annorum circiter ongeveer 26 jaar oud
aetatis 3 hebdomadorum 3 weken oud
aetatis 3 horarum 3 uren oud
aetatis 7 mensium 7 maanden oud
aetatis provectae op gevorderde leeftijd
aetatis 2 septimanarum 2 weken oud
aetatis suae in de leeftijd van
ætatis suae primum mensum agens in haar/zijn eerste levensmaand
ætatis suae undecimum annum agens in haar/zijn elfde levensjaar
affectus begeerte
affidati ondertrouw, verloofden
affidati sunt zijn in ondertrouw
affines verwanten van de vrouwelijke zijde
affinis huwelijk met de kinderloze weduwe van iemands broer/zwager. In het algemeen ook gebruikt voor aanverwant, aangehuwd.
affinitas/affinitatis aanverwantschap
ager veld, akker
agere porcos varkens hoeden
ager novalis braakland, omgeploegd land dat men onbebouwd laat liggen
agicessatic braakliggend
agnata bloedverwant van moederszijde
agnatio bloedverwantschap van vaders zijde
agnatus verwant van vaderszijde, verwant in de mannelijke lijn
agnomen bijnaam
agrarius landbouwer, landman, akkerman, boer, buitenman
agrestis landbouwer, landman, akkerman, boer, buitenman
agricola/agricole landbouwer, landman
agricultor landbouwer, landman
agricultura akkerbouw, landhuishoudkunde
agynus man zonder vrouw
a lapide door een steen
alegenus geboren in de vreemde
alias ook Â…, of(wel), geheten Â…, anders genaamd
aliegena geboren in de vreemde
alinae miseriae in nostro corde compassio barmhartigheid
alienigenus buitenlander
alii(s) et alii en anderen
aliquis/aliqua iemand, een of andere
aliqout enige
aliunde van elders
alius ander
allegatus est pro patre aangewezen is als vader
allodium is in volle eigendom van de bezitter, zonder enige leenplicht
allutarius zeemtouwer, witlooier, bereiden van zacht leder
altare altaar
alter de andere (van twee)
altera ander, andere
alumna pleegdochter
alumnus pleegzoon, leerling, discipel
ama aam, oude wijnmaat
amatina dochter van tante van vaderszijde, volle nicht
amatinus zoon van tante van vaderszijde, volle neef
ambio extranix die één paar vormen
ambo beiden
ambo hic nati beiden hier geboren
ambo parochiani beiden van deze parochie
amens krankzinnig
a me pastore baptizatus door mij pastoor gedoopt
amica/amicus vriendin/vriend, (aan)verwant, vertrouwd, trouwamicitia vriendschap, bloedverwantschap, gilde
amita tante van vaderszijde of de zuster van vader
amita magna groottante van vaderszijde
amita major zuster van de overgrootouders
amita maxima zuster van de betovergrootouders
amitina de dochter van tante aan vaderszijde
amitinus de zoon van tante aan vaderszijde
amitini de broers en zusters van de kinderen
amitinus magnus de kleinzoon van de zuster van grootvader
amplissima/amplissimus hooggeëerd, hoogaanzienlijk (als titel)
ampullarius flessenmaker, flessenblazer
an of (in de vraagzin)
anaglyptes beelsnijder, beeldhouwer
a nativitate sinds de geboorte
ancellator vogelvanger
ancilla dienstmaagd, meid, dienstmeid, dienstmeisje, dienstbode, jonge vrouw
ancilla nutriens zoogster, nurse
(2) an et semi twee en een half jaar
anilitas ouderdom, hoge leeftijd (van vrouw)
animam suam Deo reddidit heeft haar/zijn ziel aan God teruggegeven
animus begeerte
aninam sud creatori reddidit gaf zijn ziel terug aan de Schepper
annalis één jaar oud, jaarlijks
anniculus slechts één jaar oud
anniversarium verjaardag, jaargetijde
anno/annorum/an jaar, in het jaar
anno aetatis 30 annorum in haar/zijn 30 levensjaar
anno domine in het jaar ons heren
anno Domini in het jaar van de Heer
Anno Domini Nostri Jesu Christi In het jaar ons Heren Jezus Christus
anno Christi in het jaar Christus
anno eodem ut supra in het zelfde jaar als boven, aan de leeftijd zoals hierboven
annonarius graanhandelaar, handelaar in koren
annorum in de leeftijd
annuatim jaarlijks
annus, anno jaar
anonima/anonimus naamloos
ante voor, voorheen
antea vroeger, voorheen
antecessor voorganger, voorouder, voorzaat, voorvader
antedictus voornoemde
ante diem pridie eergisteren
ante gradum chori voor de koortrap (in de kerk)
ante meridiem voormiddag
antenatus stiefzoon (waarvan de vader reeds overleden is)
ante nuptia(e)l(e) van voor het huwelijk
ante partum in de moederschoot
ante prandium voor de middag
antesignanus sergeant-majoor, opperwachtmeester
antiqua/antiquus oud, bejaard
anus vetula oude vrouw
anus antique bejaard
a peste aan de pest, door de pest
apiarius imker, bijenhouder, bijenteler
apoplexia beroerte
appetitio begeerte
apricator bleker
aprilis april
apud bij, voor
apud acta bij volmacht
apud R.R.D.D. Eeckhoutanos bij de paters van de Eekhouteabdij, in de Eekhouteabdij
aqua water
aquabojolus koster
aquarius bronmeester, opzichter over fonteinen en waterwerken, waterdrager
aquis subinersus mortuus est verdronken in het water
arator akkerman, landman, landbouwer, ploeger
arbalista slingeraar
arborator boomkweker
archiater arts, dokter, geneesheer, lijfarts, officier van gezondheid
archidiaconus aartsdiaken
arcularius schrijnwerker, meubelmaker, boogmaker
area hofstede, haardstede, huis, erf, haard
argentarius bankier, zilversmid, geldwisselaar
armentarius koedrijver, koewachter
armigar schildknaap
armiger wapendrager, page, edelknaap, schildknaap
aromatopola specerijenkoopman, kruidenier, drogist, apotheker
articulo mortis op het ogenblik van het sterven
artifex ambachtsman, handwerker
artista artiest, handwerker, ambachtsman
artocopus bakker
artopeia bakkerij
artopta bakkerin
artopteum bakkerij
ascendens voorgaand, opklimmend
assator gaarkok, gaarkeukenhouder
asserens se nominari N.N. hij die beweert N.N. te heten
assertione matris volgens de verklaring van de moeder
asseruit hij bekent (te zijn Â…)
assignat hij wijst aan, zij wijst toe
assignatus gevolmachtigde
astans de aanwezige
astantibus aanwezigen (bij de doop)
a(s)tavia grootmoeder van de overgrootmoeder
asthmate door de asthma
astrologus sterrenkundige, sterrenwichelaar
atamita zuster van de betovergrootvader
atavus betoudovergrootvader
atavunculus broer van de betoudovergrootvader
atmatertera zuster van de betoudovergrootvader
atnepos kleinzoon van de achterkleinzoon
atneptis kleindochter van de achterkleinzoon
atpatruus broer van de betovergrootvader
atque en zelfs
athropia tering (TBC)
attestatio de vita bewijsschrift van leven, getuigenis, getuigschrift
attingens (de leeftijd van Â…) bereikend
aucellator vogelaar, valkenier, vogelvanger
auditor confessionis biechtvader
augusti augustus
augustia armoede
aurifaber juwelier, oudsmid, zilversmid
aurifex goudsmid
aurifodinarius goudgraver
auriga voerman, wagenknecht
autem maar, echter
avi grootouders
av(i)a grootmoeder
avia materna grootmoeder van moederszijde
avia paterna grootmoeder van vaderszijde
avi pater overgrootvader
avitus grootvaderlijk
avuncula tante van moederszijde
avunculo sponse oom van de verloofde
avunculus oom van moederszijde
avunculus magnus oudoom, broer van grootmoeder
avunculus major broer van overgrootmoeder
avunculus maximus broer van betovergrootmoeder
avus grootvader, soms ook gebruikt voor voorouder, voorzaat, oude vrouw
avus maternus grootvader van moederszijde
avus paternus grootvader van vaderszijde

B

baccalaureus houder van de laagste academische graad, student die zijn algemene academische opleiding afgesloten heeft en de specialisatiecyclus heeft aangevat, baccalaureus
bajula/bajulus boodschapper, bode, besteller, kruier, drager
bal(l)ivus opperrechter, landvoogd, grafelijk ambtenaar, hofmeester, regent, baljuw
balneator badstoofhouder, barbier, kapper, scheerder, badmeester
banni, bannus bannen van het huwelijk, afroepingen in de kerk
bannum banaal of het gedwongen gebruik van een voorwerp toebehorende aan de landheer en waarvoor hij betaling eiste, bv. dwangmolen, de banale oven
baptisabatur hij is gedoopt
baptisata est proles het kind is gedoopt
baptisatus gedoopt
baptisatus sub conditione gedoopt onder voorwaarde
baptisatus in necessitate gedoopt in nood, uit noodzaak
baptisavi ik heb gedoopt
baptisma/baptismatis doopsel
baptismate necessitatis door de nooddoop
baptismum doopsel
baptismum necessitatis nooddoop
baptizata/baptizatus de gedoopte, gedoopt
baptizata suit prius in necessitate a N.N., obstetrice er werd een nooddoopsel toegediend door N.N., vroedvrouw
baptizati sunt zij zijn gedoopt
baptizavi Mariam, filiam Gregorii Coppens et … ik heb Maria, dochter van Georges Coppens en … gedoopt
baptizorum van de gedoopten (doopregister)
barbaric(ar)ius zijdewerker, zijdewever
barbarius/barberius baarscheerder, haarkapper, barbier
barbitonsor baarscheerder, barbier, kapper
baro baron, vrijheer
Beatae Mariae Virginis Heilige Maagd Maria
beatae memoriae zaliger gedachtenis
bedellus gerechtsdienaar, pedel
beg(g)ina begijn
benedictio (huwelijks)inzegening
beneficatus/beneficiarius priester die de inkomsten van een beneficie geniet, beneficiant
beneficium abstinendi recht van de kinderen om de erfenis van hun vader te weigeren
beneficium inventarii voorrecht van boedelbeschrijving
benevole lector welwillende lezer
bercarius schaapherder
bibliopega boekbinder
bibliopegus boekbinder
bibliopola boekhandelaar, boekhouder
bidel(l)us gerechtsdienaar, pedel, beulsknecht
biduo/biduante op de tweede dag/op de tweede dag ervoor
biennalis/biennis twee jaar oud
bigami/bigamus bigamist, een man die op het zelfde ogenblik met twee vrouwen gehuwd is
bimaritus bigamist
binati filii tweeling
bini allebei
binubus man die voor de tweede maal gehuwd is
bombardicus buks- of busschieter, schutter, kolvenier
bombicinator zijdewever, zijdewerker, brokaatmaker
bona goederen
bona hereditaria erfgoederen, stam- of stokgoederen
bona materna de goederen van moederszijde
bona minorum goederen die aan een minderjarige toebehoren
botresses mandendraagster (in de 17de en 18de eeuw)
botularius worstenhandelaar, worstenmaker
boves ossen
braxator/brax(i)ator brouwer
brevi kort
brugensis van Brugge
brugis Brugge
bubulc(ulari)us koeherder, ossendrijver, ossenhoeder
buc(c)inator hoornblazer, trompetblazer
burdonarius lastdierdrijver
bursarius beurzenmaker, lederwerker, koffermaker, zadelmaker, tassenmaker, kassier, penningmeester, ontvanger, beursstudent
busti-rapus grafschenner
buticularius-pincerna schenker

C

cacelanus kapelaan
cachexia groene ziekte
cacubarius oventegelzetter
acadaver lijk
caduceator heraut, onderhandelaar, stratenmaker, wegenmaker, bruggenbouwer
caecus blind
caelebs/caelibis vrijgezel, jongman, ongehuwd man, ongehuwd (bn)
caelibatus ongehuwde staat
caelator plaatsnijder, graveerder, graveur, drijver, maker van drijfwerk in goud of zilver
caelator ferarius ijzersnijder, stempelsnijder
caelator gemmarum edelsteensnijder
caelator monetarium muntstempelsnijder
caelator typorum lettersnijder
caelum abiit (in Â…) is naar de hemel, (is naar de hemel gegaan)
caementarius steenkapper, metselaar
calcarius spijkersmid, nagelsmid
calcearius schoenmaker
calceolarius schoenmaker
calcianius schoenmaker
calciferrator hoefsmid
calculus legpenning, rekenpenning
calendae eerste dag van de maandag
calida febri door een warme koorts
califex schoenmaker
caligarius soldatenknecht, kousenmaker
caligator kousenmaker, broekenmaker
callifex laarzenfabrikant
cambitor wisselaar
camerarius kamerling
campi custos veldwachter
campi pars cijns betaald onder de vorm van veldvruchten
cancellarius kanselier
candelarum artifex kaarsenmaker, kaarsengieter
candidarius bleker
canisius huntjens
canonicus kanunnik
cantor zanger
cantrifex tingieter
cantrifusor tingieter
capellani kapelaan (later wordt dit onderpastoor), de geestelijken die de kapelanieën bedienen
capellania castralis kapelanie oorspronkelijk aan een kasteel verbonden
capellanus kapelaan, hulppriester
capelulla kapelletje
capillamentarius pruikenmaker
capitagium hoofdelijke belasting, personele belasting, hoofdcijns
capitaneus kapitein
capitaneus equestris ritmeester, kavaleriekapitein
caponator herbergier
caput hoofd
carbonarius kolenbrander
carcanum halsijzer voor misdadiger
carcer kerker
caretarius voerman
carnifex scherprechter, beul, vilder, slager, vleeshouwer
carnificis zie carnifex
carpentarius timmerman, schrijnwerker, wagenmaker, rijtuigmaker
carruca wagen, kar
carta charter, oorkonde
castellana burggravin
castellania kasselrij
castellanus kasteelheer, slotvoogd, burchtvoogd, burggraaf, kastelein
castellum burcht
castrum burcht
catabolensis vrachtrijder, wagenvoerder
catalogus confirmatorum naamlijst van de gevormden
cataphractarius kurassier
catarrhus zinking
catholicus katholiek
catopt(r)icus spiegelmaker, spiegelgieter
caupo waard, herbergier, kastelein, wijntapper, brouwmeester
causo mortis doodsoorzaak
causa uxoris uit hoofde van het huwelijk
causidicus advokaat
cautio borgtocht, behoedzaam, voorzichtig zijn
cavere borgtocht, behoedzaam, voorzichtig zijn
cavere de ratio borg staan zolang de bijzonderste schuldenaar het aanvaard
cecus blind
cedere overdragen
celebrare vieren, opdragen
celebratum est officium infimum er is een laagste dienst opgedragen
celebratus gevierd
celebravi ik heb gevierd
celebs vrijgezel, ongetrouwd
cellarius keukenmeester, keldermeester
cementarius metselaar
cemiterio, cemiterium kerkhof, op het kerkhof
cenotaphium grafmonument ter ere van iemand die daar niet begraven ligt
censor librorum keuerder van boeken in de Rooms katholieke kerk
censuarius erfpachter
census belasting, cijns
census hereditus erfpacht
cent(en)arius handerdjarige
centisimo honderd
centisimus honderdste
centum honderd
centurio kapitein, ritmeester, honderdman
centurio equestris ritmeester, kavaleriekapitein
cerarius wasfabrikant
cerdo (leer)looier, schoenmaker, ongeschoolde, handwerkman
cerevisiarius bierbrouwer
certa/certum/certus zeker
ceterus andere
celista violist, vioolspeler, vedelaar, speelman, vioolbouwer
chelista zie celista
chiliarcha overste, kolonel
chirotheragius/chiroterarius handschoenmaker
chirurgicus/chirurgus heelmeester, chirurgijn
chirurgus juratus gezworen chirurgijn
christiane op christelijke wijze
cimiterium kerkhof
cineralia asdag, aswoensdag
cingularius gordelmaker, gespenmaker
circa ongeveer, omtrent
circa cinquam matutinam om vijf uur in de morgen
circa decinam antemeridianam om tien uur
circa decinam matutinam om tien uur in de morgen
circa decinam vespertinam om tien uur in de avond
circa duodecimam diurnam om twaalf uur
circa duodecimam meridianam om twaalf uur
circa duodecimam nocturnam om middernacht
circa meridiem om twaalf uur
circa nonam matutinam om negen uur in de morgen
circa novam vespertinam om negen uur in de avond
circa octavam matutinam om acht uur in de morgen
circa octavam vespertinam om acht uur in de avond
circa primam matutinam om één uur in de morgen
circa primam meridianam om één uur in de namiddag
circa primam nocturnam om één uur in de nacht
circa quartam matutinam om vier uur in de morgen
circa quartam pomeridianam om vier uur in de namiddag
circa quintam pomeridianam om vijf uur in de namiddag
circa quintam vespertinam om vijf uur in de namiddag
circa secundam matutinam om twee uur in de morgen
circa secundam pomeridianam om twee in de namiddag
circa septimam matutinam om zeven uur in de morgen
circa septimam vespertinam om zeven uur in de namiddag
circa sextam matutinam om zes uur in de morgen
circa sextam vespertinam om zes uur in de namiddag
circa tertiam nocturnam om drie uur in de nacht
circa tertiam pomeridianam om drie uur in de namiddag
circa undecimam antemeridiana om elf uur ‘s middags
circa undecimam matutinam om elf uur ‘s middags
circa undecimam nocturnam om elf uur in de nacht
circa undecimam vespertinam om elf in de nacht
circa vesperam rond de avond
circiter ongeveer, omstreeks
circulator venter, marskramer
circumcisio besnijdenis
civis burger
civissa burgeres
civitas stad
clancula in het geheim
clarissimus zeer beroemde
clarorum vivorum propagines stamboom
clauculo in het geheim
claudus kreupel, mank, lam
clericus geestelijke, ook leerling, student, academicus, geleerde
clericus scabinorum schepenklerk
clibanarius bakker, ovenmetselaar, ovengieter, kurassier
clibanus bakoven
clusor smid, ijzersmid, jagersknecht
coadjunctor toegevoegd, hulp
coadjutore hulppastoor, onderpastoor
(coadjutore) de speciali licentia et commissione met bijzondere toestemming en opdracht
cocus kok
codex handschrift
coelebs ongehuwd, vrijgezel
coelibatus ongehuwde staat
coemiterio, c(o)emiterium op het kerkhof, kerkhof
cognatio/cognationis bloedverwantschap van moederszijde
cognatus bloedverwant, bloedverwantschap van moederszijde
cognatio spiritualis geestelijke verwantschap (peter en meter)
cognita verwante gekend
cognitus verwant gekend
cognomen familienaam
collactanea zoogzuster
collactaneus zoogbroeder
collateralis bloedverwant in de zijlijn
collator hij die het recht heeft een ambt te begeven
collybista munter
colonellus overste, kolonel
colonia pachthoeve
colonus landbouwer, cijnsman, bewoner, inwoner
colorator verver
combusta/combustus verbrand
comes graaf
comitis grafelijk
comitissa gravin
commater doopmoeder, meter, peettante
commendator commandeur, overste
commendator provincialis landcommandeur
commissarius lasthebber, gemachtigde, plaatsvervanger, bemiddelaar, commissaris
commissio(ne) opdracht
(ex) commissione infrascripti in opdracht van ondergetekende
commissus (ad id Â…) hiertoe opgedragen, aangesteld
commorans verblijvend te
commorans apud verblijvend bij
commutator wisselaar
communicantes paasplichtigen
communitas gemeente
compactor librorum boekbinder
compaginator boekbinder
comparare verschijnen
compater/compatris doopvader, peter, peetoom
compere peter
compositor calopodiorum leestmaker, houten schoenvormmaker
compositor vaginarum wapenschedemaker
comprivignus medestiefzoon
computus rekening
concilium Tridentinum het Concilie van Trente
concubinatus uit de vrije echt
condicta bruid, verloofde
condictus bruidegom
condimentarius specerijenkoopman, kruidenier, drogist
conditio voorwaarde, beroep
conditione onder voorwaarde
conestabularius/conestabulus konstabel, politieagent, bewaker
confamiliaris tot de familie behorende
confe(s)sio biecht
confessa gebiecht hebbende (vrouw)
confessarius bierbrouwer
confessio delictorum coram sacerdote biecht door een priester
confessione et extrema unctione praemunitus voorzien van de biecht en het H.- Oliesel
confessus gebiecht hebbende (man)
confirmati gevormden
confirmatio vormsel
confirmatorum gevormden
confirmatorum registrum register van de vormelingen
confirmatus gevormd
confiteri biechten
congenarlis verwant, familielid
conjug(am) ultima precedentis de nocte de vorige avond in het huwelijk verbonden
coniu(c)s/coniunx echtgenoot
coniuga echtgenote
coniugatores echtelieden, echtelingen
coniuges de echtgenoten, de gehuwden
coniugis van de echtgenoot
conjuga echtgenote
coniugae van de echtgenote
coniugum echtgenoten
coniuncti gehuwden
coniunx de echtgenoot, de echtgenote
coniunxi matrimonio heb ik in het huwelijk verbonden
conjucta/conjuctus verbonden, gehuwd, verwant in het algemeen
conjucti fuerunt sunt zijn in de echt verbonden
conjugae van de echtgenote
conjugalis gehuwd
conjugata/conjugatis gehuwd
conjugatio echtverbintenis, huwelijk
conjugati sunt gingen het huwelijk aan
conjugatores echtelieden, echtelingen
conjugere uithuwelijken, ten huwelijk geven
conjuges de echtgenoten, de gehuwden
conjugiale/conjugialis echtelijk
conjugis de echtgenoten, de gehuwden
conjugium het aangaan van een huwelijk
conjugum echtgenoten
conjuncti gehuwden
conjunctio echtverbintenis, huwelijk, verwantschap
conju(n)x echtgenoot, de echtgenote
conjunxi matrimonio heb ik in het huwelijk verbonden
conjurgatus gehuwd
connubium huwelijk
consanguineus/consanguinea bloedverwant
consanguinita(s)/consanguinitatis bloedverwantschap, van de bloedverwantschap
conscabinus medeschepen
consensu akkoord, met toestemming
consensu in scriptis præstito de geschreven toestemming voorliggende
consensu meo met mijn toestemming
consensu parentum met de toestemming van de ouders
consencu pastoris met de toestemming van de pastoor
consensu quorum interest met de toestemming van de belanghebbenden
consiliarius raadslid, raadsheer, raadgever, bijzitter
consobrina de dochter van tante van moederszijde, de dochter van moeders zuster
consobrina magnus kleindochter van de zuster van de grootmoeder
consobrinus volle neef, kind van zuster, kind van oom of tante
consobrinus magnus kleinzoon van de zuster van grootmoeder
consocer medeschoonvader
consors gemaal, echtgenoot
consortis gemaal, echtgenoot, man
constabularius/constabulus konstabel, politieagent, bewaker
consuetis ecclesiae Romanae sacramentis met de gebruikelijke sacramenten van de Roomse Kerk
consul raadsheer, ook burgemeester
contectalis echtgenoot, man, echtgenote, vrouw
conthoralis echtgenote
contractante nuptiali huwelijkse voorwaarden
contrahentes de contracterenden, de gehuwden
contrahunt huwen
contrahunt matrimonium zij sluiten een huwelijk
contraxerunt (matrimonium) zij voltrokken (het huwelijk), gingen het huwelijk aan
contraxerunt sponsalia in Â… et juncti sunt ibidem de ondertrouw vond plaats te … en ze zijn op dezelfde plaats getrouwd
contraxit sponsalia deden trouwbelofte, ondertrouw
contribulis stamgenoot, verwant
conubium huwelijk
conveniente et de consensu matris, testante... met instemming en akkoord van de moeder, getuigend ...
conveniente instemming
conversus bekeerd
conversus ad fidem catholicam bekeerd tot het katholiek geloof
copula conjugalis echtverbintenis
copulanda/copulandus de persoon die wil huwen, de trouwer
copulare kerkelijk huwen
copulata/copulatus gehuwd (bn), getrouwd, getrouwde, gehuwde
copulati fuere/fuerunt zij zijn getrouwd
copulatio kerkelijke huwelijksvoltrekking
copulatio coram de huwelijksvoltrekking in tegenwoordigheid van
copulati sunt zij zijn getrouwd
coqua keukenmeid
coquus kok
coram in het bijzijn van, ten overstaan van
coram me et testibus voor mij en de getuigen
coram me infrascripto pastore ten overstaan van mij ondergetekende pastoor
coram me proprio parocho in mijn aanwezigheid als eigenlijke pastoor of van mij in de eigen parochie
coram notario et testibus in de aanwezigheid van de notaris en getuigen
coram omni plebe ten overstaan van het gehele volk
coram praedicante acatholica voor de niet-katholieke predikant
coram testibus ten overstaan van getuigen
corbifex mandenmaker
cordarius touwslager, lijndraaier, koordenmaker
corem bij
coriarius leerbereider, leerbewerker, leerlooier, looier, schoenmaker, riemenmaker, gordelmaker
coronarius/coronator lijkschouwer
corpus lijk
corpus alienum vreemd element
corpusculum lichaampje
correptus overvallen, weggerukt
corrigiarius riemenmaker, zadelmaker, gordelmaker
cortracensis van Kortrijk
costa wederhelft, vrouw
cot(i)arius slijper, wetter, arbeider, huisbediende
cremeterium kerkhof
cribrarius zeefmaker
crucesignatus kruisvaarder
crucifer kruisridder, orderidder
crucis van het kruis
crumenarius beurzenmaker, tassenmaker, leerwerker, koffermaker, zadelmaker
crux kruis
cubiculum kamer, ook slaapkamer
cuius anima requiescat in pace zijn ziel moge in vrede rusten
cuiuslibet (cujuslibet) nupturientes potjes Latijn) wiens huwelijksgenoegen, wiens behagen in het huwelijk
cuius loco in wiens plaats
cuius vicem supplevit in wiens plaats optrad
cuius vices egit in wiens plaats optrad
cujus van wie
cujus filia van wie dochter is
cujus loco tenuit wiens plaats werd ingenomen door
cujus locum tenuit wiens plaats werd ingenomen door
culcit(r)arius stoffeerder, mantelmaker
cultellarius messenmaker
cultellifex messenmaker
cultrarius messenmaker
cultrariux messenmaker
cum met, als, ofschoon, wanneer, omdat
cum ab illustrissimo ac reve rendissimo domino episcopo obtenta dispensatione in bannis met dispensatie in de bannen verkregen van de zeer illustere en zeer eerwaarde heer bisschop
cum amicis met vrienden, met vriendinnen
cum consensu pastoris met de toestemming van de pastoor
cum cantata missa met een gezongen mis
cum dispensatione impedimenti consanguinitatis met vrijstelling van huwelijksbeletsel door verwantschap
cum dispensatione in bannis met vrijstelling van de bannen
cum dispensatione in banno met vrijstelling van één ban
cum dispensatione in duobus bannis met dispensatie om te trouwen in twee bannen
cum dispensatione in duobus proclamationisbus dispensatie om te trouwen in twee bannen
cum dispensatione in quarto consanguinitatis gradu dispensatie om te trouwen in de vierde graad van bloedverwantschap
cum dispensatione in secundo/tertio affinitatis dispensatie om te trouwen in de tweede/derde graad van aanverwantschap
cum dispensatione in uno banno dispensatie om te trouwen in één ban
cum dispensatione in una proclamatione dispensatie om te trouwen in één ban
cum dispensatione super reliqua vidiutatis tempore met vrijstelling van de resterende tijd van het weduwnaarschap
cum dispensatione tempore clauso dispensatie om te trouwen in beloken tijd
cum dispensatione unius bannis/duorum bannorum met vrijstelling van één/twee bannen
cum fundo et omnibus pertinentibus/pertinentiis met de grond en alles wat er toe behoort
cum legenda missa met een gelezen mis
cum mea licentia met mijn toestemming
cum missa met een mis
cum pertinentiis met toebehoorten (koopakte en rentebrieven)
cum pleno servitio met een volle dienst
cum pulsu met klokgelui
cum sacro solemni met plechtige dienst
cum solemni officio exequiarum sepultus est begraven met een plechtige begrafenisdienst
cum suis met de zijnen
cum totali relaxatione met volledige vrijstelling
cum vigilüs et exequiis met vigiliën en uitvaart
cuparius tonnenmaker, kuiper
cupe(n)dinarius koekenbakker, banketbakker, winkelier, kramer
cupiditas begeerte
cupido begeerte
cup(r)ifex koperslager, koperbewerker
curanda pupil, pleegdochter
curandus pupil, pleegzoon
curator voogd, verzorger, verpleger, bestuurder, toeziener
curator ventris curator over een ongeboren vrucht
curatus pastoor
currus wagen, gespan, kar
cursor bode
curtius de korte
custodis koster
custos koster, opziener, behoeder, beschermer, deurwachter, portier, bewaker, wachter, bewaarder
custos camporum veldwachter
custos mercenarius gehuurde koster
custos ovium schapenhoeder, schaapherder
custos porcorum varkenshoeder
cyrothecarius handschoenmaker

D

dapifer drossaard, drost
data generali absolutione in articulo mortis impertiri solita na het geven van de algemene absolutie die men gewoonlijk in het stervensuur ontvangt
de van
debilitate door gebrekkigheid
debilitate senectus wegens seniliteit
debitis verplichte
decalciare het schoeisel uitdoen
decanatus decanaat
decanus deken, proost
decarchus korporaal
decem tien
decembris december
decempedator landmeter
decempedator juratus gezworen landmeter
decennis tiener, tienjarige
decennium tijdperk van tien jaar
decima tiende
decima bladi grote of grove tienden, graantiende
decima de nutrimentis animalium landtienden, weiland tienden, krijtende tiende
decima feni hooitiende
decima gelimae strotiende
decima nona/decimo nono negentiende
decima novales nieuwe tienden
decima octava/decimo octo achttiende
decima quarta/decimo quarto veertiende
decima quinta/decimo quinto vijftiende
decima sept(im)a/decimo septimo zeventiende
decima sexta/decimo sexto zestiende
decima tertia/decimo tertio dertiende
decimator tiendeheffer
decima torbonum turftiende
decima veteres oude tienden
decimo tien
decimonono negentiende
decimus tiende
declarans se scribere non posse declaratus verklarende niet te kunnen schrijven
declarantibus se non posse scribere verklaring niet te kunnen schrijven
declarare verklaren
declaravit verklaarde
decollatus onthoofd
de consensu meo met mijn toestemming
de consensu parentum met toestemming van de ouders
de consensu pastoris met toestemming van de pastoor
de consensu quorum interest met toestemming van de belanghebbende
decurio major sergeant-majoor, opperwachtmeester
decurio militum onderofficier, korporaal
de dato van de(n)
dedi ik hen gegeven
dedicatio de inwijding van de kerk, de viering
de expressa licentia met de uitdrukkelijke vergunning, met de uitdrukkelijke toelating
defecto virium bij gebrek aan krachten
defensor verdediger
defernetorum overlijdensregister
defossus bedelf
defuncta/defunctus est is overleden (vrouw/man)
defuncti overledenen
defunctus overleden(e)
de futuro contraxerunt zijn in ondertrouw gegaan
degenrans bastaard
deglubitor vilder
de gratia speciali door een bijzondere gunst
Dei gratia door de gratie Gods
dein(de) daarna, vervolgens
de labore suo vivens die zijn brood verdient door te werken
delirium waanzinnigheid
de mea licentia met mijn toestemming
demigravit overleden
de more volgens de gewoonte
denarium denier (=munt)
denatus gestorven
de nocte Â’s nachts
denunciac(t)io ban, huwelijksban
denuntiare (de huwelijksgeboden) afkondigen
denuntiati afkondiging
Deo optimo maximo aan de heerlijkste opperste God (op grafzerken)
Deo optimo spiritum dedit gaf aan God de Allerhoogste zijn geest
derelicta weduwe
derogare afbreuk doen aan, een inbreuk maken op, afwijken van de wet
de sacro fonte susceperunt ze namen (het kind) op van de doopvont (de peter en meter), doopheffers
deservitor bedienaar van de parochie, kan ook “koster”
desiderium begeerte
desponsata verloofd
desponsatio verloving
desponsati sunt zijn in ondertrouw gegaan
desponsatus verloofd
destituta sensibus beroofd van haar zinnen
destitutus sensibus beroofd van zijn zinnen
de suis vivens die in zijn eigen onderhoud voorziet
devota een toegewijde dochter (leeft thuis volgens de regels van een begijn)
devotus toegewijd, vroom
dexter rechts
diaconus diaken
diarrhea diarree
dicere zeggen
dicit hij zegt
dicti anni het genoemde jaar
dictionis caesariae onder keizerlijk gezag
dicto in het gezegde
dicto loco op de gezegde plaats
dictum zeggen
dictus genaamd, voornoemd
die(s) dag, op de dag
die antecedenti op de vorige dag
diem suum clausit sloot zijn levensdag af
die precedente de voorgaande dag
dierum dagen
dies dominica zondag
die sequenti de dag er na
dies feriatus feestdag, marktdag
dies jovis donderdag
dies lunae maandag
dies majalis meidag
dies martis dinsdag
dies mercurii woensdag
dies natalis verjaardag, Kerstdag
dies sabbati zaterdag
dies saturni zaterdag
dies solis zondag
die subsequente op de volgende dag
dies veneris vrijdag
dies veneris parasceves goede vrijdag
dies veneris sanctus goede vrijdag
differre uitstellen
digamus voor de tweede maal gehuwd
digsta uitgelezen zaken
dilatus uitgesteld, verwijderd
dilirium waanzinnigheid
dimachus dragonder
dimerie gebied waar tienden geheven werden
dimidium de helft
dimidius half
dimissoriales dedi ad contrahendum matrimonium ik gaf de verlofbrieven voor het voltrekken van het huwelijk
dimissus gezonden (wanneer de bruidegom door zijn pastoor naar de parochie van de bruid gezonden werd om daar te trouwen)
diocesis van het bisdom
diocetes baljuw
dirimentibus impedimentibus vernietigende beletsels
discessit hij overleed, hij ging weg
discessus dood gegaan
(ex) disco van de (armen)dis
dispensatio dispensatie, vrijstelling
dispensatio affinitatis vrijstelling bij aanverwantschap
dispensatio consanguinitatis vrijstelling voor bloedverwantschap
dispensatio in bannis vrijstelling van de bannen voor het huwelijk
dispensatio in uno banno vrijstelling van één ban
dispensatione in tertio et quarto gradu consanguinitaties in linea collaterali met dispensatie in de derde en vierde graad van bloedverwantschap in zijdelingse lijn ...
dispensatione ab amplissimus Dominis vicariatus obtente in 3° gradu aquali consanguinitatis linea collateralis … toelating verleend door de bisschoppelijke vicaris voor een huwelijk in de derde graad van bloedverwantschap in zijdelingse lijn...
dispensavi ik heb dispensatie verleend
dispensavit heeft dispensatie verleend
dissolutio conjugi echtscheiding
dito op dezelfde dag
diuturna infirmitate na een langdurige ziekte
diuturno languore na een langdurige ziekte
dividium de helft
divortata/divortatus gescheiden
divorti sententia echtscheidingsuitspraak
divortium echtscheiding
dixit hij heeft gezegd, zij heeft gezegd, hij zei, zij zei
doctor/doctoris leraar, leermeester
doctor juris utriusque meester in de beide rechten (kanoniek en Romeins recht)
dogma/dogmatis leerstelling, besluit
dolator timmerman, meubelmaker
doliarius tonnenmaker, kuiper
(in)doloribus partus in barensweeën
domesticus familielid, huisvriend, slaaf
domicella juffrouw, juffer, jonge dame, jonkvrouw, freule
domicellus Heer, jonker, jonge edelman
domicelium/domicilium woning, woonplaats
domina vrouw des huizes (bij de adel), gastvrouw, heerseres
dominator/dominatoris meester, machthebber
dominatrix meesteres
dominica zondag
Dominus (ook Domini) Heer
dominus bezitter
dominus castri burchtheer
dominus loci de plaatselijke Heer
dominus supremus kolonel
dominus temporalis plaatselijke dorpsheer
domitrix temster
(in) domo propria in zijn eigen huis
(in) domo sua in zijn huis
domus huis, woning, woonplaats, huisgezin, vaderland, huishouding
donatio/donationis schenking, gift
donator/donatoris schenker
donsanus van Deinze
dos bruidschat, gave, talent, voordeel
dotem dare een bruidschat geven
dotis bruidschat, gave, talent, voordeel
drachma/drachmae drachme, een Griekse munt van zes obolen met de waarde van ongeveer een Romeinse denarius.
drossardus drossaard
duacensis van Douai
duadecim twaalf
duadecima/duadecimus twaalfde
duadennis/duodennis twaalf jaar oud
(sine) dubio zonder twijfel
dubitabilis twijfelachtig
ducentesimus tweehonderdste
ducenti tweehonderd
ducissa hertogin
ductor/ductoris leider, gids, aanvoerder
dudum lange tijd, onlangs, vroeger, langgeleden
dulciarius banketbakker
dumetum struikgewas
dum viveret tijdens zijn leven
duo, duorum twee(de)
duobus testibus de twee getuigen
duobus testibus met twee getuigen
duodetriginta achtentwintig
duodetricesimus achtentwintigste
duorum mensium et quinque dierum twee maanden en vijf dagen (oud)
duplex dubbel, dubbelzinnig, trouweloos, onoprecht
duplex vidua tweemaal weduwe
durabilis duurzaam
dux hertog, leider, aanvoerder
dux belli overste, kolonel
duxit in matrimonium huwde
dux militum generaal, bevelhebber
dysenteria buikloop
dysuria het moeilijk hebben om te urineren

E

e uit
ea deze, dit, daarlangs, daar, op die manier
eadem langs dezelfde weg, op dezelfde manier
eadem die dezelfde dag
eatenus tot nu toe
eborarius ivoorsnijder, ivoorbewerker
ecce kijk, ziedaar, ziehier
ecce homo ziedaar de mens
ecclesia/ecclesiæ kerk, Kerk
ecclesia cathedralis kathedraal
ecclesiae denuntiatio kerkelijke huwelijksaankondiging
ecclesiae sacramentis munita voorzien van de kerkelijke sacramenten
edentarius tandarts, tandentrekker
editor/editoris uitgever, schepper
educator/educatoris opvoeder
educatrix/educatricis opvoedster
effector(is) uitvoerder, schepper, auteur, oorzaak, bewerker
egens behoeftig
egestas armoede
ego ik
ego infrascriptus ik ondergetekende
ego infrascriptus baptizavi ik ondergetekende heb gedoopt
eisdem testibus met dezelfde getuigen
eius/ejus zijn, van hem, van haar
e(j)usdem diei van dezelfde dag
elemonisiarius armenverzorger
elemosinarius aalmoezenier
emisit spiritum hij gaf de geest
emissio pest
emissus uitgezonden, uitzending
emporus koopman
emptor(is) koper
emptrix/emptricis koopster
emundator zwaardveger, ook wapensmid
enim immers, want, inderdaad
eodem (de)zelfde
eodem anno in hetzelfde jaar
eodem die op dezelfde dag
eodem instanti op hetzelfde ogenblik
(et) eodem momenta nativitatis baptizata est ab obstetrice J.T. et postea mortua (en) op het moment van de geboorte werd ze gedoopt door de vroedvrouw J.T. en nadien is ze gestorven
eodem morbo door dezelfde ziekte
eo quod te meer, omdat
eos matrimonio junxi in Domino heb hen in het huwelijk verenigd voor God
eparchus commandant, bevelhebber
ephebus jongeling tussen 16 en 20 jaar
ephorus kerkopziener, schoolopziener, (huis)onderwijzer
epibata zeesoldaat, marinier
episcopalis bisschoppelijk, van de bisschop
episcopus bisschop
episcopus electus een door een kapittel tot bisschop verkozen persoon maar nog niet door de paus in zijn ambt bevestigd
epithalamium huwelijksgezang, bruidslied, bruiloftsgedicht
equalis gelijk
eques/equitis ridder, ruiter, cavalerist
eques aureivelleris ridder in de orde van het Gulden Vlies
eques hungaricus huzaar, Hongaarse ruiter
eques loricatus kurassier
eques cataphractus kurassier
equicida paardenslager
equicius paardenkoopman, paardenkoper
equiso(nis) stalknecht, stalmeester, schildknaap
erat was
ergotismus vergiftiging met moederkoorn
erisipelate door het St.-Antoniusvuur, wondroos
errator/erro zwerver
eruginator wapensmid
est is, hij is, zij is
et, etque en, ook, tevens, en daarbij, en daarom
et 23 prope vespram sepultus de 23ste tegen de avond begraven
et aliis en andere
etatis agens 21 dierum 21 dagen oud zijnde
etatis 25 annorum 25 jaar oud zijnde
etatis decem minutarum 10 minuten oud zijnde
etatis feré ongeveer zijnde
etatis prope ten volle zijnde
etatis sue unius anni 1 jaar oud zijnde
et erat subsignatum en was ondertekend
etiam ook
etiam num ook nu nog, nog altijd, nogmaals, bovendien
etiam nunc ook nu nog, nog altijd, nogmaals, bovendien
eusdem diei van dezelfde dag
e vivis abiit overleed
e vivis discessit overleed
e vivis excessit overleed
e vivis migravit overleed
e vivis obiit overleed
ex uit, kind van
ex afkomstig van, wonende te, uit, van
exactiones et tallia schot en lot
exactor belanstingsontvanger, belastingsheffer, inner, ontvanger, eiser
ex altera anderszijds, langs de andere kant
ex altera parte aan de andere zijde, anderzijdse
excalceatus ongeschoeid
excindere uithalen, weghalen (bij een bevalling)
excissus bij de geboorte uit de moeder weggehaald
ex commissione infrascripti in opdracht van ondergetekende
ex commissione pastoris in opdracht van de pastoor
excoriator leerlooier, vilder
excubitor schildwacht, wachter
exculpator reorum vrijpleiter van verdachten
ex debilitate senectus uit seniliteit, wegens zijn ouderdom
ex (de) mensa pauperum ten laste van de (armen)dis
ex disco ten laste van de (armen)dis
ex eodem morbo ten gevolge van dezelfde ziekte
ex eo die quo sedert de dag waarop
ex eo quod daarom
exequiae uitvaart(plechtigheid)
exequiae dilatae sunt in diem uitvaartplechtigheid uitgesteld tot de dag
exequiis dilatis met een uitgestelde uitvaartplechtigheid
exequiis infimis uitvaart met laagste klas
exequiis ediis uitvaart van tweede of derde klasse
exequiis minimis uitvaart van laagste klasse
exequiis summis uitvaart van eerste klasse
exercitor hij die een beroep uitoefent, die een zaak drijft, een werk uitvoert, een bezigheid verricht, een vak beoefent
exercitus leger
exeuntium sacramentis munitus voorzien van de sacramenten der stervenden
ex febri(s) door koorts
ex fluxu sanguinis door een bloeding
ex hac van hier afkomstig
ec hac misera vita decessit in domino hij ging van dit droevig leven naar de Heer
ex hac vita ad aeternam transivit vanuit dit leven ging hij over naar het eeuwige
ex hac vita emigravit hij nam afscheid van dit leven
exhaustus uitgeput
ex hoc van hier
ex ictu equi getroffen door een paardenhoef
eximius ac doctissimus dominus de hoogachtbare en geleerde heer
exire/exireo/exirii/exiritum eindigen, sterven
exitus dood, het heengaan
ex longa infirmitate tengevolge van een lange ziekte
ex mea commissione in opdracht van mij
ex mensa pauperum ten laste van de (armen)dis
expiravit hij blies de laatste adem uit
expositus/exposita vondeling/vondelinge
ex primo thoro uit het eerste bed
ex secundo thoro uit het tweede bed
exsequiæ/exsequiarum uitvaart(plechtigheid)
ex tab(b)e door tering
extinctus overleden
extraclusus niet aangrenzend
extraneus vreemdeling
extra oppidum buiten de muren
extrema unctio(ne) laatste Oliesel, H.-Oliesel
extrema unctione uncta met het laatste Oliesel gezalfd
extremis muniti/munitus voorzien van de laatste sacramenten
extremis praemunitus voorzien van de laatste sacramenten
extremis (sacramentis) muniti van de laatste (sacramenten) voorzien
extremis S.R.E. sacramentis refuctus gesterkt door de laatste sacramenten van de H.-Roomse Kerk
(ad) extremum tot het laatst, eindelijk
ex una enerzijds, langs de zijde
ex una parte aan de ene zijde, enerzijds
ex urbe gandavis uit de stad Gent
ex variolis wegens de pokken
ex vulnere door een wonde

F

faber/fabri ambachtsman
faber aeris koperbewerker, bronsbewerker
faber argentarius zilverbewerker, zilversmid
faber armorum wapensmid
faber aurarius goudsmid
faber cordarum touwslager
faber eboris ivoorsnijder
faber fer(ra)mentarius hoefsmid
faber ferrarius smid
faber grossarius ijzersmid
faber laminarius blikslager
faber lignarius timmerman, schrijnwerker
faber marmoris marmerbewerker
faber sporcarum spoormaker
faber tignarius schrijnwerker, timmerman
fabrica ecclesiae kerkfabriek
fabricator ligneorum calicorum fabrikant van houten bekers
(in) facie ecclesiae ten overstaan van de kerk
factis de more tribus ecclesiae voorafgegaan door de drie bekendmakingen
factis denuntiationibus consuetis voorafgegaan door de drie bekendmakingen
factis tribus bannis na de drie bannen, voorafgegaan door de drie bannen/bekendmakingen
factis tribus consuetis proclamationibus voorafgegaan door de drie gebruikelijke opeenvolgende bekendmakingen/bannen
factis tribus proclamationibus voorafgegaan door de drie bekendmakingen
factor cordarum koordenmaker
factor sporcarum sporenmaker
factum geschrift waarop in het kort de omstandigheden van een geschil en de argumenten waarop men de aanspraken steunt worden opgeschreven
falcarius sikkelhandelaar, zeisensmid
falconarius valkenier
familia familie, gezin,dienstpersoneel, huisgenoten, gezinsleden
familiaria lid van het gezin
familiaris verwant, familielid
familiares vertrouwelingen, raadgevers van een vorst, leken die zich bij een orde aansluiten
famula meid, dienstmeid
famulus knecht, huisbediende, dienaar, bediende, leerling, gezel
fatuus, fatua, fata onnozel, geestesgestoord
febri aestuanti door een gloeiende koorts
febri calida door een hete koorts
febri frigida door de koude koorts
febri maligna door een kwaadaardige hevige koorts
febri putridus door koorts uitgeput
febri vehementi door hoge koorts
febris koorts
februarii februari
februarius februari, blijdemaand
feci(t) ik heb gemaakt, hij heeft gemaakt
femella vrouwelijk
femina vrouw
feminae vrouwelijk
femini generis van het vrouwelijk geslacht
femini sexus van het vrouwelijk geslacht
feminus vrouwelijk, van vrouwen, van een vrouw
feniseca maaier, grasmaaier
feodalia leengoederen
fere bijna, ongeveer, over het algemeen
feretrum lijkbaar
feria dag
feria penultima de voorlaatste dag
feria prima zondag
feria quarta woensdag
feria quinta donderdag
feria secunda maandag
feria sexta vrijdag
feria teria dinsdag
feria ultima de laatste dag
ferrarius smid
feruatus bewaarder
fetura kind, kroost, nakomelingen
fetus kind
fideicessor doopgetuige, doopheffer, borg
fide(i)jussor doopgetuige, doopheffer, borg
filia, fa. dochter van
filia devota geestelijke dochter (geen kloosterlinge)
filiae van de dochter, de dochters
filiae gemellae tweelingmeisjes
filia exposita vondelinge (meisje)
filia illegitima onwettige dochter
filia in(n)upta ongehuwde dochter
filialis hulpkapel, hulpkerk
filiam dochter van
filiam legitimam wettige dochter van
filiam sponsa dochter van de bruid
filia Petri Blomme ex hac (parochia) et Isabellae Crop, baptizatae in Jabecke dochter van Petri Blomme van deze parochie en Isabella Crop, gedoopt in Jabbeke
filia posthuma dochter geboren na het overlijden van
filiaster/filiastra/filiastri stiefkind, stiefzoon, stiefdochter, ook schoonzoon of schoondochter
filiatio bloedverwantschap (in nederdalende rechte lijn), verhouding van een kind tot zijn ouders (bij een wettige afstamming), kindschap
filicarius stratenmaker, steenzetter, plaveier
filietas zoonschap, de hoedanigheid van het zoon zijn
filii van de zoon, de zonen
filii gemelli tweeling jongens
fil(l)iola dochtertje, doopkind, petekind
fil(l)iolus zoontje, doopkind, petekind
filiorum van de zonen
filitrix spinster
filium, fs. zoon van
filium legitimum wettige zoon van
filius zoon van
filius expositus vondeling (jongen)
filius illegitimus onwettige zoon van
filius naturalis een natuurlijke zoon
filius qui post nativitatem vixit statim baptizatus fuit ab obstetrice een zoon die leefde na de geboorte, maar onmiddellijk werd gedoopt door de vroedvrouw
firmarius landbouwer
fistularius fluitspeler, pijper, speelman, muzikant
flator smelter, gieter
fluxu sanguinis door een bloeding
focaria keukenmeid
foderator volder
foemella vrouw
(mulier) foeta bevruchte vrouw
foetus kind, nageslacht, bevrucht
folio blad van een register
folio anteriori verso op de verso kant van de vorige bladzijde
foraneus wonende buiten de wallen
foreanus buitenpoorter
forestarius vorster, forestier
fornacarius ovenmetselaar, ovengieter
fornicatio vleselijke zonde, ontucht
fortasse misschien
forum markt
fossar mijnwerker, doodgraver, boerenknecht
fossarius doodgraver
francenum de oude naam van het oorspronkelijk uit Frankrijk ingevoerde perkament
francus scabinus vrijschepen
frater broer, neef, monnik
frater germanus volle broer (van vollen bedde)
frater major oudste broer
fraternitas broederschap
frater predicator predikheer, dominicaan
fratres consanguini broeder van dezelfde vader doch van een andere moeder
fratres germani broeders van dezelfde vader en moeder
fratre sponsi (sponsa) broer van verloofde
fratres uterini broers van de zelfde moeder doch van een andere vader
fratria/fratrissa zwagerin, schoonzuster, vrouw van broer
fratria filia nicht
fratris lid van een genootschap, lid van een broederschap, lid van een gilde
fratruelis tantes zoon van moederszijde (volle neef), volle nichten, volle neven
fratrum van de broeders
frenarius riemenmaker, gordelmaker
fructus in limine inkomsten van een benefice tijdens de vacature er van
fuere/fuerent/fueront, fuerunt waren
fuit hij is geweest/zij is geweest
fuit 35 annis hij was 35 jaar oud/zij was 35 jaar oud
fullo lakenvolder, hoedenvolder, bleker
fulmine lactus in hac parochia juxta canalem zogend neergebliksemd in deze parochie naast het kanaal
fulmine tactus getroffen door de bliksem
funarius touwslager
fundatio stichting (meestal voor het lezen van H.-Missen)
fundavit anniversarium pro requie animae suae hij stichtte een jaargetijde voor zijn zielenrust
fundibularius blijdenmeester (hoofd van de blijdeniers = geschutsmeester of artillerieofficier)
funifex/funificis touwslager
furnaria bakkerij
furnus bakoven
furnus iurisdictionis/jurisdictionis banoven
fusor aurichalci geelgieter
fusor campanarum klokkengieter, klokkenmaker
fusor pottorum stanneorum tinnenstoopmaker, tingieter
fusor typorum lettergieter

G

galli Gallisch (waarschijnlijk in de betekenis van “Waal”)
gandavensis van Gent
gangredine consumptus door kanker verteerd
garbae graanschoof, schoven
garcifer kok, keukenjongen, koksjongen
gemellae/gemelli tweelingsvrouw/ tweelingsman, vrouwelijke tweelingen/mannelijke tweelingen
gemina/geminus gelijktijdig geboren, tweelingen
geminae vrouwelijke tweelingen
gemini mannelijke tweelingen
gemmarius steensnijder, juwelier
geneculum evenknie
gener/generi schoonzoon
generali absolutione algemene absolutie
generatio familie (in de ruimste zin), mensenleeftijd, generatie (tijdspanne van ongeveer 30 tot 35 jaar) geslachten, sibbe
generis (genetief van genus) zie “genus”
generosa weledelgeboren dame
genero sponse van de zijde van de bruidegom
generosus weledelgeboren heer
genetrix moeder, zij die baart
geniculum evenknie
genimen/geniminis spruit, afstammeling, nakomeling
genitor verwekker, oorsprong, vader
genitores ouders
genitrix moeder, zij die baart
genitum verwekken, in het leven roepen, voortbrengen, geboren
genitura kind, nageslacht, nakomelingschap
genitus verwekt, in het leven geroepen, voortgebracht, telg, afstammeling, zoon
gens familie, geslacht, stam, volk, sibbe
gentiles verwanten, heidenen
gentilitas verwantschap
gentilitia/gentilitium/gentilitius tot het geslacht behorend, tot de familie behorend
gentis (genetief van gens), zie “gens”
genui ik heb verwekt, ik heb in het leven geroepen, ik heb het leven geschonken, ik heb gebaard
genus geslacht, sekse, familie
gerardimontensis van Geraardsbergen
germana/germanus eigen broer, eigen zuster, vleselijke broer, vleselijke zuster
germen spruit, afstammeling, nakomeling (ook twijg, knop)
gerulus drager, bode
gignere verwekken, het leven schenken, voortbrengen
gistelensis van Gistel
gladiarius messenmaker, wapensmid, degensmid, zwaardveger
glos/glosoris zuster van de man, manszuster, ook schoonzuster
gosephilatium offerblok
gradu graad
gradus graad van bloedverwantschap, stap
granarium graanzolder, graanmagzijn
granarius amman, baljuw, drost, bediende bij de graancijns, rentmeester van een hofhorig goed
granum graan
graphiarius secretaris, schrijver, klerk
grassarius iemand die olie en kaarsen verkoopt = vettewarier
(de) gratia speciali (door) een bijzondere gunst
gratis et pro deo gratis voor God
gravamen/gravamina bezwaar/bezwaren
gravida/gravidita/gravidus zwanger, bevrucht
gravidas/graviditatis zwangerschap
gravidus bevrucht
gravis zwaar, ernstig, zwanger
greffiarius griffier
gregio herder, gemeen soldaat, soldaat tweede klas
grossa grosse (een afschrift van een ambtelijk stuk, net en in grote duidelijke letters geschreven)
grutarius grutter, gorter
guasapa mantel

H

habins alequod segnum unde dignosei potest … (geen goed Latijn!) wat tot gevolg had dat het lang duurde voor ze van de plaats waardig kon verwijderd worden …
habita dispensatione na verkregen dispensatie
habita dispensatione matrimonium contrahendi in tempore clauso na dispensatie verkregen te hebben voor het sluiten van een huwelijk in de besloten tijd
habita dispensatione super impedimento cognationis spiritualis met vrijstelling over het beletsel van geestelijke verwantschap
habitans verblijvende, wonende, woonachtig, inwoner
habitans in dicto pago wonend in dit dorp, inwoner van de gezegde streek
habitant(e) verblijvende, wonende (afgekort habi)
(et) habitantem en er wonende
habitare wonen
habitis dimissorialibus met verkregen verlofbrieven
habitis sponsalibus et tribus bannis voorafgegaan door de ondertrouw en de drie bekendmakingen
habito consensu requisito eorum quorum interest, nulloque detecto impedimento hebbende de gewenste instemming van wie het aanbelangt en zonder opgemerkte verhindering
hac est signatura patris dit is de handtekening van de vader
hactenus tot nu toe, tot heden
hæc deze, dit
haemorragia bloeding
haerides ejus fundaverunt anniversarium zijn erfgenamen hebben een jaargetijde gesticht
hebdomas week
hebdomadicus/hebdomalis één week oud
hectontarchus kapitein, hopman, hoofdman
heres erfgenaam
heri gisteren
heriditarius erfelijk
heri mane gisterochtend
hermoglyphus beeldsnijder, beeldhouwer
hesterna die gisteren
hic deze/hier/mijn/deze hier/ op deze plaats/bij deze gelegenheid/nu/op dat ogenblik
hic actus hier geakteerd
hic etiam natam et habitantem hier geboren zijnde en er wonende
hic facta est is hier gedaan
hic habitantes hier verblijvende, hier wonende
hic habitantem hier verblijvende, hier wonende
hilaritas blijdschap
hinc ad horam binnen een uur
hoba hoeve
hoc deze, dit
hoc anno in het huidige jaar
hodie vandaag
hodie mane heden ochtend
hoc mense in deze maand
hoc tempore in deze tijd
hodie vandaag, heden
hodie mane heden morgen
hodie nata est Theresia, filia legitima Audomarus Verhaeghe et Petronella Stragier, conjugum vandaag is Theresia geboren, wettelijke dochter van Omer Verhaeghe en Petronella Stragier, zijn echtgenote.
hodierno vandaag, heden
hofmanno hoofdman
hollandicus Hollander (iemand van boven de grote rivieren)
honestus eerzaam, eerlijk, eervol
honor/honoris eer
hora het uur
hora 9 (nona) antemeridium om 9 uur in de voormiddag
hora 5 mane om 5 uur in de morgen
hora matutina (matina) morgenstond, Â’s morgens om Â… uur
hora 8a matutina om 8 uur Â’s morgens
hora 12a meridiei (meridiana) om 12 uur ‘s middags
hora 2a nocturna om 2 uur Â’s nachts
hora 9 (nona) antemeridium om 9 uur in de voormiddag
hora secunda a prando twee uur in de namiddag
hora tertia pomeridiana om drie uur in de namiddag
hora 3 post meridiem om drie uur na de middag
hora undecima noctis om 11 uur Â’s nachts
hora 10 vesperi (vespri) om 10 uur ‘s avonds
hora vespertina avondstond, Â’s avonds om Â… uur
hora 9a vespertina om 9 uur Â’s avonds
horreum schuur
hortulanus tuinman, tuinier, groentenman, groentenboer
hospes/horpitis gastheer, inwoner zonder burgerrecht, kleine boer, gast, biertapper, waard, herbergier, kastelein
hospitium gasthuis, ziekenhuis
hujus (huius) heden, vandaag, deze, alhier, van deze, van hier
hujus communitatis scabinus schepen van deze gemeente, de deken van deze gemeente
hujus loci van deze plaats
hujus pagi van dit dorp, van deze streek
hujus parochiæ van deze parochie, van hier
hujus prolis van dit kind
humare begraven, ter aarde bestellen
humatus begraven
humilis laag, nederig
husarus huzaar
hydropicus waterzuchtig
hydropisis waterzucht
hypodidasculus schoolmeester

I

iacens in lecto bedlegerig
iam reeds
iam per annum brugis habitavit ac natus est (potjes Latijn) die reeds jaren te Brugge woonde en er geboren is
ibi daar, toen
ibidem eveneens aldaar, op dezelfde plaats, bij, op dezelfde bladzijde
ic/ea/id deze, dit
ictu scolpeti door het schot van een donderbus
ictus slag
idem dezelfde
ideo daarom
id est dat is
Iesu Jezus
igitur derhalve, bijgevolg
ignotus onbekend, vreemd
illa/ille/illud die daar, dat daar
illegitima/illegitimus onwettig
illi aan hem, aan haar
illigitima/illigetimus onwettig
illius van hem, van haar
illustris verheven, aanzienlijk
illustrissima doorluchtige
imbare uitvaart zonder baar
imbecillis zwak
immolina aquaria watermolen
impedimenta/impedimentum (van impeditio) beletsel, bezwaar
impedimentum dirimens vernietigend beletsel
impedimentibus dirimentibus terwijl er vernietigende beletsels waren
imperium keizerrijk
impertiri schenken
impregnatio zwangerschap
imprimus voornamelijk, eerst
improles zonder kinderen
improvisa morte door een onvoorziene dood
in van
inaequali gradu in ongelijke graad (van bloed- of aanverwantschap)
in albis sepultus in het wit begraven
in articulo mortis op het ogenblik van het sterven
in caelum/coelum abiit is naar de hemel gegaan
in cemiterio/coemiterio/coemeterium op het kerkhof, kerkhof
incerta/incertus niet zeker
incestriosus in bloedschande verwekt
incestum/incestus bloedschande, incest
incestuosus bloedschenner
in choro in het koor
incola inwoner, inwonend
in comitatu in het gezelschap van
in continent op staande voet, dadelijk
inde daarna, vervolgens, daar vandaan
indigentia armoede
in doloribus partus in barensweeën
in Domino voor God, in de Heer
in Domino obiit is gestorven in de Heer
in domo propria/proprio in zijn/haar eigen huis
in domo sua in zijn huis
ineans kin
in ecclesia in de kerk
in ecclesiæ R.R.P.P. Augustinianorum in de kerk van de paters Augustijnen
in eodem domo in hetzelfde huis
inedia armoede
inerunt zij gingen aan
in facie ecclesiae ten overstaan van de kerk
infans kind van
infans dimidii anni kind van een half jaar
infans legitimus wettig kind van
infans masculins domi baptizatus, quadrante post octum mannelijk kind gedoopt kwart over acht
infans unius mensis kind van een maand
infantes de kinderen
infantis van het kind
infantium van de kinderen
infantula/infantulus klein kind, baby, zuigeling, kindje
infector (kunst)verver
inferius later, lager
in festo sancti P. op het feest van de heilige P.
in fidem ter waarmerking
infirmitate door een ziekte
infirmorum sacramentis met het sacrament der zieken
infirmus ziek, gebrekkig
inflammatione door een ontsteking
in foro openbaar
infra onder, beneden
infra scripto onderschreven
infracriptus ondergetekende, onderschreven
ingens zeer groot
(ob) ingens mortis periculum wegens het zeer grote doodsgevaar
in hac parocia habitavit, ibidem que sepultus in deze parochie wonende en er begraven
inhumatus est is begraven (man)
inhumata est is begraven (vrouw)
inierunt zij gingen aan
inierunt matrimonium gingen een huwelijk aan
inierunt sponsalia solemnia zijn in ondertrouw gegaan
inire ingaan, aanvaarden
inirierant zij gingen aan
inirierat hij ging aan
initus aangegaan
iniverunt zij gingen aan
iniverunt matrimonium gingen een huwelijk aan
in itinere trajecti op weg naar
iniustus onrechtvaardig
initium begin
initum matrimonium een huwelijk aangegaan
inivit matrimonium Alicia cum Carolus. Alicia en Carolus gingen een huwelijk aan
in lecto decumbens bedlegerig
in margine in de rand van het blad, in de linker kantlijn
in mea absentia in mijn afwezigheid
in neccesitate baptizatus in nood gedoopt
innocens/innocentis onschuldig, onnozel
innominis zonder naam
innupta/innuptus. ongehuwd
inopia armoede
inopinatum onverwachts
in partu bij de bevalling
in perpetuis voor eeuwig
in præsentia/presentia in aanwezigheid van
in pntia pfatorum (=praesentia praefatorum) in aanwezigheid van de voornoemden
in primis nuptiis in eerste huwelijk
in primo conjugio in eerste huwelijk
in primo matrimonio in eerste huwelijk
inpuerperis tijdens de bevalling
in qualitate in de hoedanigheid van
in qualitate textoris in de hoedanigheid van wever
inquilinus inwoner
inquisitio vraag, onderzoek
insanabilis ongeneselijk
insanae mentis krankzinnig
insania waanzinnigheid
in secundis nuptiis in tweede huwelijk
in secundo conjugio in tweede huwelijk
in secundo matrimonio in tweede huwelijk
in sepulchro sui mariti in het graf van haar echtgenoot
in sepultura suae familia in het graf van haar/zijn familie
in solidum ieder hoofdelijk aansprakelijk, ieder door een solidaire akte verbonden
instutor winkelier, kramer, uitdrager, opkoper
instrumentum akte
insuper boven, bovendien
in super sponsus P.B. declaravit zoals de echtgenoot P.B. verklaarde
insulis eiland
integer/integra/integrum rein, maagdelijk
integralis geheel, kompleet
in templo in de kerk
in tempore clauso in de besloten tijd
inter tussen
inter adstantium preces met de gebeden der omstaanders
interdum soms
interea ondertussen
interest het is van belang
interest mea het is van belang voor mij
interim ondertussen, soms, tijdelijk
inter missarum solemna tijdens de mis
interire omkomen
interscripto onderschreven
interstitium de tijd tussen de bannen/roepen/wijdingen
inter vivos onder levenden, met de warme hand (bij een schenking of gift)
intestat gestorven zonder biechtvader
intestatus gestorven zonder testament
intime diep, dringend, zeer
intimare dagvaarden, gerechtelijk dagen, aankondigen, een vonnis betekenen
intinctor verver
intra in, binnenin
intra annum binnen het jaar
intra horam binnen een uur
intra viginti dies binnen twintig dagen
inunctus ongezalfd
inventus gevonden, vondeling
inventus est cadaver, in hac parochia ejusdem feminae juxta canalem quo potest habere circiter 36 annos … er is in deze parochie een lijk van een vrouw gevonden ongeveer 36 jaar, naast het kanaal …
investitus pastoor
invinta est mortuas ze werd dood aangetroffen
(brugis) invinta (inventa) et hic habitans te Brugge gevonden en hier wonende
in vita sua tijdens zijn/haar leven
iprensis van Ieper
ipsa/ipse/ipsum zelf, zijzelf, hijzelf
ipso festo op het feest zelf
ipso festo B.M.V. op het feest van Onze-Lieve-Vrouw zelf
ita est zo is het, het is zo
ita quod attestor door mij bevestigd
item op dezelfde wijze, evenzo
iterum andermaal
iudex/iudicis rechter (in een proces)
iuncti sunt zijn verbonden
iunior de jongere
iunioris van de jonge
iunctum verbinden, verenigen
iungere samenvoegen, verbinden
iunxi verbinden, samenvoegen, verenigen
iuribus/iuris/iurius recht, rechten te betalen bij de doop
iuris utriusque baccalaureus het baccalaureaat in de rechten (burgerlijke en kerkelijke)
iuris utriusque licentiatus licentiaat in de rechten (burgerlijk en kerkelijk)
iuvenis jonge man (ongehuwd maar volwassen)
iuvenis adolescens jongeling
iuvenis innuptus ongehuwde jongen
iuventus/iuventutis jeugd
iuxta naast, bij
iuxta liniam A naast lijn A

J

jam reeds, nu, al
janitor deurwaarder
januarii januari
joanna Joanna
joannis van Jan, van Joannes
joc(ul)ator grappenmaker, schalk, goochelaar, kunstenmaker
jois (afkorting) Joannes
judex rechter
jugalis gemaal, echtgenoot, man
julii juli
juncti sunt zijn verbonden
junctus verbonden
junctus est matrimonio/matrio verbonden is in het huwelijk
jungere (iungere) samenvoegen, verbinden
junii juni
junior de jongere
junioris de jonge
junius van juni
junxi verenigd, verbonden, ik heb verenigd, ik heb verbonden
junxta canalem naast het kanaal
jurator gezworene, jurylid
jure concilii tridentini volgens de rechtsregels van het Concili van Trente
jure devoluto toekenning van een beneficie nadat de gewone collator zijn benoemingsrecht niet had uitgeoefend binnen de voorziene periode
juris wet, recht
juris consultis rechtsgeleerde
juris utriusque doctor doctor in de beide rechten
juris utriusque licentiatus licentiaat in de beide rechten
jus recht, wet
jus presentationis recht om een kandidaat ter benoeming voor te dragen
justiciarius baljuw
justitiae satellis gerechtsbode
juvencula jong meisje
juvenculus jonge man, jonge jongen
juvenis jonge man, jongeling, vrijgezel
juvenem jonge man
juvenis jonge man (ongehuwd maar volwassen)
juventa jeugd
juvenus innuptus ongehuwde jongeling
juxta naast, bij, behorend bij
juxta formam Concilii Tridentini volgens de voorschriften van het Concilie van Trente.

K

kalendis op de eerste dag (van de maand)

L

laborans lijdend aan
laborator arbeider, werkman, dagwerker, dagloner
labore suo vivens die zijn brood verdient door zijn werk
lacticinator melker
lacticinatrix melkster
laesus gewond
laesus a gallis door de Fransen gewond
laminarius blikslager
languore/languoribus door ziekten
lanifex/lanificis wolwever, tiereteinmaker, lakenbereider, lakenwever, fabrikant van geweven stoffen, wolkammer, wolkaarder
lanifilator/lanifilitor/lanaefilitor wolspinner
lanifilitrix wolspinster
lanio/lanitus vleeshouwer, slager
lanitonsor wolscheerder
lanius slachter
lapicida steenhouwer
lapîdarius steenwerker, steenhouwer, steenbreker
lapidis grafzerk
lapis steen, grafsteen
lapsator wetter, slijper van wapens en gereedschap
lapsus gevallen
largus/largusa/largusum ruim, veel, overvloedig
lateralis tot een zijlinie behorende
laterator pannenbakker, steenbakker
latonius steenkapper
latus/latusa/latusum breeds, wijds
lectio/lectionum het voorlezen, lezing
lecto missa met een gelezen mis
lecto sacro met een gelezen dienst
lectus bed
legitima/legitimus wettig, wettelijk, rechtmatig, billijk, wettige echtgenote
legitimair ik heb gewettigd
legitimarunt/legitimaverunt zij hebben gewettigd
legitimatus gewettigd
legitimatus est per subsequens matrimonium is gewettigd door het daaropvolgende huwelijk
legitimatus per subsequens matrimonium gewettig door later huwelijk
legitimatus proles per Â… kind gewettigd in Â…
legitime op wettelijke wijze
legitimus, legitima wettelijk
lena koppelaarster
leno koppelaar
lenta tabe door een langdurige tering
lethalis dodelijk
lethargo door slaapzucht
leuca mijl (duabus leucis et dimidio hinc op twee en een halve mijl van hier)
levans doopheffer
levantes doopheffers
levator doopheffer
levatrix doophefster
levi morbo na een lichte ziekte
levir huwelijk met de kinderloze weduwe van iemands broer
leviri/levirus mansbroer, vrouwsbroer = schoonbroer
liber vrij, ongebonden
libera/liberum ongehuwd, ongetrouwd, zonder echtgenoot/echtgenote
libera baronia vrije rijksheerlijkheid
liberi de vrijen, kinderen
liberi comitatu uit de vrije rijksheerlijkheid (=graafschap)
liber rationum huishoudboekje, familiekroniek
libertus soldaat eerste klas
librarius boekhandelaar
libri de vrijen, kinderen
libripens/libripensator waagmeester
licentia toestemming, vergunning
licentiatus medicinae dokter
lictor gerechtsdienaar, beul(sknecht), politieagent, deurwaarder, stokmeester, stokbewaarder, cipier
ligatus echtgenoot, gehuwd
lignarius timmerman
linea lijn, linie
linifex/linificis linnenwever
linifextor linnenwever
litterae dimissoriales geloofsbrieven
litteris libertatis pastoris met de vrijbrief van de pastoor
loco in de plaats van, in wiens plaats
locumtenens in pensione constitus twee luitenant op rust/op nonactief
longo tempore sedert lange tijd
lorarius zadelmeester
ludi magister schoolmeester
lustratio doop, doopsel
lutheranus luthers
lychnopoeus kaarsenmaker, kaarsentrekker

M

macies magerheid, schraalheid
magister/magistri meerdere, aanvoerder, onderwijzer, magister (als academische titel), meester
magister generalis grootmeester (van een ridderorde)
magistratus magistraat, overheid, de stadsregering
magnus groot
magnus magister grootmeester
maii/ maij mei
maiorennis/majorennis meerderjarig(e)
majordomus majordomus, opperhofmeester, hofmaarschalk
majores voorouders, voorvaderen, voorzaten
majorrenus meerderjarig
malversare slecht beheer, ambtsontrouw, verduistering van gelden
mamburnus momboor, voogd
(de) mandato Reverendi Domini bij volmacht van de Eerwaarde Heer
mane ochtend, morgen, Â’s morgens, vroeg in de ochtend
manipula graanschoof, schoven
mansionarius houder en bewoner van een mansio of hoeve, meisenier
manuarius kleine boer, keuterboer, koster, kerkdienaar, tempeldienaar
mansus hoeve met ongeveer 12 bunder land
manu propria eigenhandig
marescal(l)(c)us maarschalk
maris echtgenoot, mannelijk, van het mannelijk geslacht
marita echtgenote, getrouwde vrouw, bruid
maritata/maritatus gehuwd
mariti echtpaar
maritus echtgenoot, bruidegom, getrouwde man
martii maart
mas echtgenoot, mannelijk, van het mannelijk geslacht
masculin mannelijk
masculini generis van het mannelijk geslacht
masculinus mannelijk
masculus mannelijk
mater moeder
materiarius timmerman
materna meter
maternitas moederschap
maternus moederlijk, van moederszijde
matertera tante
matertera magna groottante, zuster van de grootmoeder, grootmeoi, oudtante
matertera major zuster van de overgrootmoeder, overgroottante
matertera maxima zuster van de betovergrootmoeder, overoudgroottante
mathematicus sterrenkundige, sterrenwichelaar
matre moeder
matreulis volle neef of nicht langs moederszijde
matricularius koster
matrimonii vinculo copulati sunt zijn verbonden door de band van het huwelijk
matrimonio conjuncti heb ik in het huwelijk verbonden
matrimonio coniuncti/conjuncti sunt zijn in het huwelijk verbonden
matrimonio iuncti (juncti) sunt zijn in het huwelijk verbonden
matrimonio junxi heb ik in het huwelijk verbonden
matrimonium huwelijk
matrimonium coniuncti zijn in het huwelijk verbonden
matrimonium contrahunt (zij) sluiten een huwelijk
matrimonium contraxerunt zij hebben een huwelijk gelsoten
matrimonium inierunt/iniverunt zijn een huwelijk aangegaan
matrimonium juncti sunt zijn in het huwelijk verbonden
matrimonium legitimare wettig huwelijk
matrimus een persoon van wie de moeder nog leeft
matrina meter
matrina in loco meter in de plaats van (meetje lap)
matrinia stiefmoeder
matris moeder
matris soror moeders zuster
matrona gehuwde vrouw, eerzame dame, vrouw van stand, vrouw op leeftijd
matruelis zoon van oom van moederszijde, dochter van oom van moederszijde of volle nicht/neef
mature tijdig, vroegtijdig
matutina/matitinus morgen, in de morgen
mea mijn
mea licentia met mijn toestemming
medietas helft
medio 8ae antemeridianæ om halfnegen ‘s voormiddags
medio 4ae postmeridanæ om halfvier ’s namiddags
medio 10ae vespertinæ om halftien ’s avonds
medium midden, half
mei parochiani mijn parochianen
mellicida imker, bijenhouder, bijenteler
membrana perkament of de bereide huid van hamels, kalveren, geiten, bokken, ezels en zelfs varkens die geschikt is om er op te schrijven, om er boeken mee in te binden, er trommelvellen van te maken, … Ook een op perkament geschreven stuk.
menbranaceum/menbranaceus in perkament, van perkament
membranarius perkamentbereider, perkamentmaker, perkamentverkoper
membranarum commercium handel in perkament
membranarum confectio perkamentmakerij
mendicans bedelaar
mendicus bedelaar
menenensis van Menen
mensa pauperum armentafel, tafel van H.-Geest of H.-Geesttafel
mensator paneelmaker, meubelmaker, schrijnwerker
mensis maand
mensium maanden
menstruus één maand oud
mercator koopman, handelaar
mercator cerae washandelaar
mercator granorum graanhandelaar
mercenarius dagloner
meretricis hoer, publieke vrouw, minares, bijslaapster, boeleerster, bijzit
meretrix publieke vrouw, minares, bijslaapster, boeleerster, bijzit, hoer
mergendus dopeling
meridie op het middaguur
meridies middag
(ante) meridiem voor de middag
(post) meridiem na de middag
messie mesthoop
miles soldaat, ridder
miles in co(h)orto imperiali soldaat in het keizerlijke leger
miles in servitio soldaat in dienst van
militis soldaat, ridder
millesimo duizendste
ministerium ambacht
minorennis minderjarig
minorese minderjarige
minorum minderjarig
minutor heelmeester, barbier, aderlater
misero modo op een ongelukkige, tragische wijze
missa misviering, H.-Mis
missa angelica de engelenmis = uitvaartmis van kinderen
missa cantata met een gezongen mis
missa de angelis engelenmis (voor een kind)
missa in cantu met een gezongen mis
missa solemni met een plechtige mis
mixtus gemengd (bloed- en aanverwantschap)
modo onlangs
modo improviso onverwacht
mola molensteen
molarius molenaar
molendinarius molenaar, mulder
molinarius molenaar
molitor/molitos molenaar
monachus monnik
monetarius muntmeester
monialis non
monitiones huwelijksafkondiging
Moossele Moorsele
morbis door ziekten
morbo caduco door de vallende ziekte
morbo calico door een darmziekte
morbo contagioso door een besmettelijke ziekte
morbo febrili door een koortsachtige ziekte
morbo incognito door een onbekende ziekte
morbo languido door een kwijnende ziekte
morbo levi na een lichte ziekte
morbo pectorali door een borstziekte
morbo variolorum door pokken
morbus ziekte
morbus comitialis vallende ziekte
more christiano op christelijke wijze
moribundorum sacramenta de sakramenten der stervenden
morientium sacramenta de sakramenten der stervenden
mors dood, overlijden
mors civilis burgerlijke dood
mortalitas sacra in de zaligheid gestorven
mortaliter laesus dodelijk gewond
morte improvisa door een onvoorziene dood
mortua/mortuus gestorven, overleden
mortua est is overleden (vrouw)
mortuus est is overleden (man)
muliebris vrouwelijk
mulier/mulieris vrouw
mulier proba fatsoenlijke vrouw
multis aliis met vele anderen
multor molenaar
multorum mulier vrouw die verschillende echtgenoten heeft gehad
mundeburdus/mundiburdus voogd
munita ultimis sacramentis voorzien van de laatste sacramenten
munitus, munita voorzien van
munitus absolutione voorzien van de absolutie
munitus extrema unctione voorzien van de laatste zalving
munitus omnibus Ecclesiae sacramentis voorzien van alle sacramenten van de Kerk
munitus sacra absolutione voorzien van de heilige absolutie
munitus sacramentis voorzien van de sacramenten
munitus sacro oleo voorzien van het H. Oliesel
munitus ultimis sacramentis voorzien van de laatste sacramenten
murarius metselaar
murator metselaar
natus heri a praudio gisteren geboren op de middag
nauta schipper
navector veerman
navigator schipper
navis boot
navium gubernator stuurman
necessitatis baptismum nooddoop
nec non en eveneens
neonatus pasgeboren
neosponsi de jonggehuwden
nepos kleinzoon, neef (kinderen van oom of tante)
neptis kleindochter, nicht (dochter van broer of zus, dochter van oom of tante)
nescire niet weten, niet kunnen
nesciens scribere niet kunnende schrijven
nescit scribere hij kan niet schrijven
nesciunt scribere zij kunnen niet schrijven
nescius onkundig
nescius/nescia scribere niet kunnende schrijven
necessariis moribindorum sacramentis met de benodigde sakramenten der stervenden
nobilis edel(e)
nobilis domina weledele dame
nobilis dominus weledele heer
(de) nocta/nocte of noctu Â’s nachts, bij nacht
nocte præterita de voorbij nacht
nocturnus nacht, nachtelijk
nomen, meervoud nomina naam
nomen nescio naam onbekend
nomen defunctorum naamlijst van de overledenen
nominavit heeft genoemd
(in) nomine (in) de naam van, met als naam
nona negen
nonagenarius negentigjarige
nonagesimo negentig
nonaginta negentig
nonam negende
nondum nog niet
nono negen
non scribere niet kunnende schrijven
non sponsa quia nescit signaturam ponere maar niet de verloofde (vrouw) die haar handtekening niet kon plaatsen
noster onze
notabene let wel
notabilis de aanzienlijkste, voornaamste burgers van een gemeente
notarius notaris
notarius publicus openbaar notaris
notarius regius koninklijk notaris
nothus onwettig, bastaard, onecht
novalis nieuw
novem negen
novemdecima negentien
novembris november
novennis negen jaar oud
noverca stiefmoeder
novercalis stiefmoederlijk
novercari stiefmoederlijk bejegenen
novercus stiefvader
nubilis huwbaar
nuda proprietas naakte eigendom; de blooteigenaar is hij wiens eigendom belast is met vruchtgebruik
nudiustertius of nudius tertius eergisteren
nullo allato impedimento (en) geen huwelijksbeletsel ontdekt zijnde
nulloque detecto impedimento zonder opgemerkte verhindering (=beletsel)
nullu(s) potest scribere geen enkele kan schrijven
nummophylacis/nummophylax muntmeester
nummularius munstsnijder, wisselaar
nunc nu
nuncupatio mondelinge aanwijzing van een erfgenaam
nuntius gerechtsbode
nuper onlangs
nupta/nuptae gehuwd, getrouwd, bruid
nuptus gehuwd
nuptiae/nuptiarum huwelijksfeest, bruiloft
nuptialis bruilofts-, betreffende de bruiloft, van de bruiloft
nuptiare huwen, met iemand trouwen
nuptura bruid
nupturus bruidegom
nuptus huwelijk
nurus schoondochter
nutricis/nutrix baker, min, pleegmoeder, opvoedster
nutritor verpleger, pleegvader, verzorger

O

ob wegens, vanwege
ob defectum rationis et loquelae vanwege het verlies van verstand en spraak
obdormivit is ontslapen
obeo heengaan, overlijden, sterven, verscheiden, intreden, begaan, plegen, bedrijven
ob necessitateno baptizata est uit noodzakelijkheid gedoopt geweest
obex (=impendimentum) beletsel, tegenkanting, bezwaar
obice (sineÂ…) zonder tegenkanting, zonder bezwaar
obierat was overleden
obierunt zijn overleden
obiit is gestorven (et tertia horis serius obiit en drie uur later overleed)
obiit sine prole stierf zonder nageslacht
obiit subito schielijk overleden
obire/obi(v)i heengaan, overlijden, sterven, verscheiden, intreden, begaan, plegen, bedrijven
obitum heengaan, overlijden, sterven, verscheiden, intreden, begaan, plegen, bedrijven
obitus afsterven, overlijden, dood
ob periculum mortis vanwege het stervensgevaar
obrutus begraven
obsequa meid, dienstmeid, dienstbode, dienstmaagd, dienstmeisje
observandis observatis met inachtneming van de voorschriften
obstetrice (obstetrix/obstetricis) door de vroedvrouw
obtenta bannorum dispensatione de meo consensu per idum patrene Lambertum paindavim recoll. sunct matrimonio A et B met de nodige dispensatie (na het aflezen van de bannen) en met mijn toelating, werd het huwelijk van A en B ingezegend door pater Lambertus recollet.
obtenta dispensatione na het verkrijgen van dispensatie/vrijstelling
obtenta dispensatione super duobis bannis zij bekwamen vrijstelling over twee bannen
obtenta dispentatione super uno banno zij bekwamen vrijstelling over één ban
(et) obtenta super una dispensatione juncti sunt (en) na het bekomen hebben van een dispensatie zijn verenigd
obtentus verkregen
obtinere verkrijgen (van vonnis), verwerven, bekomen
occisa neergeslagen, gedood, vermoord (vrouw)
occisus neergeslagen, gedood, vermoord (man)
occisus ictu sclopeti gedood door een geweerschot
occubuit hij rust (in het graf)
octava achtste
octavus achtste
octennis acht jaar oud
octo acht
octobris oktober
octo decem achttien
octogenarius tachtigjarige
octogesimo tachtig
octoginta tachtig
officialis iemand die de kerkelijke rechtspraak uitoefent
officinator munter
officio duplici hoogste dienst
officio infimo laagste dienst
officio maximo hoogste dienst
officio medio middelbare dienst
officio minimo laagste dienst
officio novem lectionum met negen lessen (=dienst eerste klas)
officio primæ classis dienst eerste klas of hoogste dienst
officio primæ (1ae) classis dilato met een uitgestelde dienst van eerste klas
officio secundæ classis dienst tweede klas of middelbare dienst
officio semiduplici middelbare dienst
officio sex lectionum dienst tweede klas of middelbare dienst
officio simplici laagste dienst
officio summo hoogste dienst
officio tertiæ classis dienst derde klas of laagste dienst
officio trium lectionum dienst derde klas of laagste dienst
officium dienst, ambt
olim vroeger
omissus weggelaten, vergeten
omnes allen
omnes fatantur se non posse scribere allen beweren niet te kunnen schrijven
omnibus ecclesiae romanae sacramentis met alle sakramenten van de Roomse kerk
omnibus exeuntium sacramentis met alle sakramenten der stervenden
omnibus exeuntium sacramentis rite munitus gesterkt met alle sacramenten der stervenden
omnibus extremis sacramentis met alle laatste sakramenten
omnibus sacrae romanae ecclesiae sacramentis (prae) munitus voorzien van alle sakramenten van de H.-Roomse kerk.
omnibus sacramentis met alle sakramenten
omnibus sensibus destitutus beroofd van al zijn zinnen
operario/operarius arbeider, werkman, loonarbeider, dagloner
operarii werklieden
operarius diurnus dagloner (werkman)
operarius scriniarius schrijnwerker
operatio caesarea keizersnede
opifex/opificis werkman, werkvrouw, handarbeider, beeldend kunstenaar, gezel, dagloner, ambachtsman, ambachtsbaas, werkbaas
opificium beroep, werk
opilio schaapherder
oppidanus poorter, burger
oppidum stad
orator aanvrager
oratrix aanvraagster
orba, orbus blind, duister, ouderloos, wees
orbata, orbatum, orbatus wees, beroofd, ouderloos
ordinariis met gewone
ordinariis ecclesiae sacramentis met de gebruikelijke sakramenten van de Kerk
ordinariis moriturientium sacramentis met de gebruikelijke sakramenten van de stervenden
ordinariis sacramentis met de gewone sacramenten
ordinarius gewone
ordinis Capucinorum van de orde van de Kapucijnen
ordinis teutonici eques ridder van de Duitse Orde, kruisridder
organista organist
oriunda/oriundus geboren te, afkomstig van, kind van
orinneus ?
orphana halve wees van moederszijde
orphanus halve wees van vaderszijde
ortu ex van oorsprong uit, geboortig van
ortus afkomstig
ostiarius deurwachter, portier, poortwachter

P

pagimagister burgemeester
pagina bladzijde
pagus dorp
panetarius panetier
panificis/panifex (brood)bakker
pannarius lakenbereider, lakenwever
pannicida manufacturier, lakenkoopman
pannifex lakenwever
pannitensor droogscheerder
pannufex lakenwever
pantopola groothandelaar, grossier
papa priester (in de middeleeuwen)
papalis pauselijk
paulis van de mazelen
papyrificis/papyrifex papierfabrikant, papiermaker, papierarbeider
paralysis verlamming
parens ouder, vader
parentela/parentelae familie (in de ruimste zin), verwantschap, parenteel (allen die van een gemeenschappelijke stamvader afstammen)
parentelus ouderlijk
parentes ouders
parentibus door de ouders
parte zijde, kant, deel
pariter op gelijke wijze, eveneens, te gelijker tijd
parochiae/parocho/parochia parochie
(in hac, ex hac) parochiae in deze parochie, uit deze parochie, van hier
parochiae hujus deservitor bedienaar van deze parochie
parochianus parochiaan
parochus pastoor, parochiepriester
pars deel
partim gedeeltelijk
partus pas geboren kind, bevalling
parvula/parvulus kind, zeer klein
parvus kind, zeer klein
pastellator blikslager
pastor pastoor
pastor porcorum herder (van zielen), pastoor, predikant, dominee
pater vader
pater absens erat de vader was afwezig
pater affirmat se non posse scribere de vader bevestigt dat hij niet kan schrijven
pater denominatus aangegeven of genoemde vader
pater ignoratus onbekende vader
paterinus peter
pater nescitur vader niet genoemd, vader niet gekend
paternitas vaderschap
paternus vaderlijk, doopvader, peetoom, peter
pater patris grootvader langs vaderszijde, vader van de vader
pater praevignus sponsae stiefvader van de bruid
pater sine nomine niet genoemde vader
patre sponsa met de vader van de bruid
pater sponsae met de vader van de bruid
pater sponsi met de vader van de bruidegom
pater suppositus vermoedelijke vader
pater tantum scit scribere, alii non, ut affirmat alleen de vader kan schrijven, de anderen niet, wat ze ook bevestigen
patibulum mik, galg
patraster stiefvader
patrem vader
patrem designare recusavit (quae) die heeft geweigerd de vader aan te wijzen
patria land, vaderland
patria caesarea land behorende tot de keizer
patria imperialis keizerrijk
patrina doophefster
patrini peter en meter
patrini sunt doopheffers waren
patrinus peter, doopheffer
patris vader, van de vader
patris soror tante, zuster van vader
patrius vaderlijk
patrueles volle neef of nicht waarvan beider vader broers zijn
patrueles magni neven en nichten van de tweede graad waarvan de grootvaders broers zijn
patruelis ooms zoon, ooms dochter van vaderszijde (= volle neef of nicht)
patruelis magnus kleinkind van de broer van grootvader
patruus nonkel, oom, vaders broer
patruus magni/magnum/magnus grootoom, oudoom, broer van grootvader
patruus major overgrootoom, overoudoom, broer van overgrootvader
patruus maximus overovergrootoom, overoveroudoom, broer van overovergrootvader of betovergrootvader
pauper arm
paupercula arm vrouwtje
pauperculus arm mannetje
pecora kalveren, vee
pectorali morbo door een borstkwaal
pecunia/pecuniae geld
pedes/peditis voetganger, voetknecht, infanterist
pedisqua dienstbode
pelliceum een soort pelzen borstrok
pellificis/pellificio/pellifex bontwerker, pelswerker
pellitarius bontwerker, pelswerker
pelvificis/pelvifex ketelmaker, ketellapper, blikslager
penesticus uitdrager, opkoper, klerenkoop, (oude)kleerkoper
penitentia berouw, boete (biecht)
pentarchus onderbevelhebber, tweede in rang
penultima door voorlaatste dag (van de maand)
per voor
per duos dies aegrotavit hij was twee dagen lang ziek
peregrinus reiziger, pelgrim, vreemdeling
perhonestus weledele
periculosus gevaarlijke
periculum gevaar
periculum mortis stervensgevaar
perillustris edelachtbaar, hooggeacht, zeer aanzienlijk
perillustris dominus doorluchtige heer
peripneumonia peripneumonie
per me door mij
per procurationem door volmacht, bij volmacht
persistere volharden, staande houden, aan iets vasthouden
persona de pastoor in titel, niet belast met de zielenzorg (curia), maar die wel de inkomsten van het ambt genoot (beneficia). Zijn vast vervanger was de “vicarius” die belast was met de zielenzorg (curatus).
persuadere aanraden, overhalen, overreden, doen geloven
pes voet (ad pedem summi altaris aan de voet van het hoogaltaar)
peste pest (a peste aan of door de pest)
peste infectus besmet met de pest
pharmacopola apotheker, koopman in zal en reukwerk
phrenesis krankzinnigheid
pht(h)isicus teringlijder
phthisis tering (TBC)
piae memoriae zaliger gedachtenis
pictaciarius (schoen)lapper
pictor schilder
pictores schilders
pietas/pietatis vroomheid, gehoorzaamheid, piëteit
piscator visser
pistor bakker, molenaar
pistrix bakkerin, molenarin
pius vroom, trouw
placide vreedzaam
platea straat
plebanus pastoor, wereldgeestelijke
pleuritide wegens pleuritis, zijdewee
plumbarius tinnengieter
plurus alii meer anderen
plurimi zeer veel anderen
plurimum (reverendus) zeer eerwaarde (titel)
pntib(s) afkorting van præsentibus in aanwezigheid
poena straf, pijn
podes voeten
polentarius mouter, brouwersknecht, brouwersgast
pomarius fruithandelaar, fruitverkoper, fruitkoopman
pomeridiana namiddag, na de middag
pompa funebris begrafenisstoet
poni in folio anteriori opgemaakt op de vorige bladzijde
popinarius gaarkok, gaarkeukenhouder, verkoper van gebraden en gekookt vlees (levensmiddelenhandelaar)
portio portie, deel, afdeling
posse kunnen
post na, nadien, nadat
post alium na de andere
post biduum na twee dagen
post denuntiationem ternalem na de drie bannen, na de drie roepen
postea naderhand, daarna
posteri nakomelingen
posteritas nakomelingschap
post hominum memoriam sedert mensenheugenis
post(h)uma/post(h)umus (kind) geboren na de dood van de vader
post meridiam/post meridianam/post meridiem in de namiddag
postmeridianus na de middag
post partum na de bevalling
post prandium na het ontbijt
postquam nadat
postridie de volgende dag
post scriptum naschift in brieven
post susceptum baptismum na het ontvangen van het H.-Doopsel
post trinam proclamationem na de drie bannen, na de drie roepen
prae/pre voor
praeceptor schoolmeester, onderwijzer
praeco omroeper, afroeper, heraut, amman, baljuw, drost, schout, gerechtsbode
praedicta/praedictum/praedictus voornoemd
(in) praedicta parochia in voornoemde parochie
praedio/predio gisteren
praefectus districtshoofd, amman, voogd (soms ook bestuurder, beschermer, curator, leidinggevend ambtenaar)
praegnans zwanger
præhabitis voorafgegaan
præhabitis tribus bannis voorafgegaan door drie bannen
præmissis voorafgaandelijke
praemissis proclamationibus na de bannen, na de roepen
praemissis tribus bannis na de drie bannen, na de drie roepen
praemissis solemnitatibus ordinariis met de gewone plechtigheden
præmissis sponsalibus voorafgaande verloving
præmissis tribus bannis (antenuptialibus) voorafgegaan door drie bannen
praemittendis nadat eerst gezegd werd wat gezegd moest worden, nadat eerst verzonden werd wat verzonden moest worden
præmittere voorafgaan
præmunita voorzien van (vrouw)
præmunitus voorzien van (man)
praenobilis domina edele dame
praenobilis dominus edele heer
præsentibus in aanwezigheid
præsentibus (ut) testibus in aanwezigheid van de getuigen
praetendentis aanstaande (echtgenoot/echtgenote)
praeter wegens, behalve
praetor/pretor meier, schout, burgemeester, provoost
praevia dispensatione (in tribus proclamationbus) na het verkrijgen van de dispensatie (in de drie bannen)
praevie tevoren
præviis voorafgegaan
praeviis sponsalibus et tribus bannis voorafgegaan van de ondertrouw en de drie bannen
præviis sponsalibus ac tribus proclamationibus voorafgegaan door de ondertrouw en de drie bekendmakingen
praeviis tribus bannis voorafgegaan door de drie bannen
præviis tribus proclamationibus voorafgegaan door drie bekendmakingen
praevius voorafgegaan
prater propter 3 annorum ten volle 3 jaar zijnde
praxator brouwer
precedente voorafgaande
preco/preconissa amman
predio gisteren
prefigna stiefdochter (kind uit een vroeger huwelijk)
prefignus stiefzoon (kind uit een vroeger huwelijk)
prima noctis in het eerste uur van de nacht
prepositus proost
presbiter/presbyter priester
presbiter/presbyter et commissione Dmi (Domini) pastoris priester in opdracht van E.H. pastoor
presdicte voornoemde
presentia aanwezigheid
presentibus testibus in aanwezigheid van de getuigen
pridie de vorige dag
prima eerste, de eerste dag
primam noctis één uur van de nacht
primo één, ten eerste
primo genita/genitus/genitura eerstgeborene
primo genituur eerstgeboorterecht, voorrang van kinderen uit een eerste huwelijk
primo loco in de eerste plaats
primo natum/nata eerstgeborene
primus eerste
princeps prins(bisschop)
priore anno het jaar tevoren
privigna stiefdochter
privignus stiefzoon
pro voor, ten voordele van, ten behoeve van, in de plaats van
pro animae suae refrigerio tot verkwikking van zijn ziel
proamita zuster van een overgrootvader (overoudtante)
proauctor stamvader
proavia overgrootmoeder, oudgrootmoeder, voorouder, voorzaat
proavunculus broer van een overgrootmoeder (overoudoom)
proavus overgrootvader, oudgrootvader, voorzaat, voorouder, voorvader
probator waardijn, essayeur (muntcontroleur, muntkeurmeester)
probatum est het is proefondervindelijk goed gebleken (vermelding bij recepten)
probus deugdelijk, eerlijk, fatsoenlijk, rechtschapen, deugdzaam
prochiliarcha luitenant-kolonel
proclamatio afkondiging van het voorgenomen huwelijk, ban, roep
proclamationes afroepingen in de kerk
proclamationibus matrimonio huwelijk afgekondigd
proclamatio of nannum afkondiging, ban, roep in verband met het huwelijk
proclamatis tribus bannis inter de drie afkondigingen tussen
procreare verwekken, in het leven roepen, voortbrengen
procreatores ouders
procul ver
procurator woordvoerder, zaakwaarnemer, advokaat, gevolmachtigde
procutatorum volmacht
pro Deo gratis
prodigi goederen van stadskinderen beheerd door een van overheidswege aangestelde persoon = quistgoederen
prodigus stadskinderen (persoon aan wie het beheer van zijn goederen gerechtelijk ontnomen is)
progener/progeneris man van de kleindochter
progenero verwekken, in het leven roepen
progenetrix/progenetricis stammoeder
progenies/progennei afstamming, stam, geslacht, kind
progenitor stamvader, voorvader
progenitus zoon, kind
progenius ras, afstamming, nageslacht
prognata/prognatus verwekt
pro iuribus/juribus pastoris voor pastoorsrechten
proles/prolis kind, nakomeling, kroost, nageslacht, nakomelingschap
proles geminae tweelingkinderen
prolis kind
promatertera zuster van de overgrootmoeder, overoudtante
pro memoria ter herinnering
promeridianus in de voormiddag
pronepos achterkleinzoon
proneptis achterkleindochter
pronurus vrouw van een kleinzoon
propaginis nageslacht
propago geslacht
propatruus broer van een overgrootvader, overoudoom
prope nabij, dichtbij
propii parochii in de eigen parochie
propinquitas verwantschap, (na)buurschap, buurt, nabijheid
propinqua/propinquus verwant, (bloed)verwant, de meest algmene benaming voor verwant
propola oudklerenkoper
proprietarius eigenaar
propter wegens, volgens, om
pro qua/quo in wiens plaats
pro quibus absentibus suppleverunt die bij hun afwezigheid vervangen werden door
pro quo absente supplevit die hij bij diens afwezigheid verving
prosapia verwantschap, familie, geslacht, nageslacht, nakomelingschap
pro se et suis voor hem en de zijnen
prosocer(i) overschoonvader (grootvader van de echtgenote)
prosocrus grootmoeder van de echtgenote
protavus betovergrootvader
pro tempore voor de tijd van
protribunus commandeur (overste), commendator
provisus voorzien van
pubertas puberteit, huwbaarheid, rijpingstijd
puella/pulla jonge dochter, meisje
puellaris meisjesachtig
puellula klein meisje
puer kind
puera meisja
pueri kinderen
puerinus knaapje, jongentje
pueritia kindsheid, eerste jeugd, knapenleeftijd (-17 jaar)
puerpera kraamvrouw
puerperis tijdens de bevalling
puerperium bevalling, het baren
puerula klein meisje
puerulus kleine jongen
pugna veldslag
pupilla moederloos, halve wees van moederszijde, pupil, pleegdochter
pupillus wees
pup(ul)a klein meisje
pup(ul)us kleine jongen
pusio knaapje, jongentje, kleine jongen
pustulae puisten
pusus knaap, jongen
puteus/putus put, gat

Q

quadrante post octum kwart over acht
quarto/quarta/quatuor vier/vierde
quartagesimo veertig
qua tutores non habet waarvan geen voogden
qui die (begin van een bijzin)
quæ die (begin van bijzin)
quia omdat
quia nescit signaturam ponere omdat hij zijn handtekening niet kon plaatsen
qui et alsook
qui habuerunt dispensationem a summo pontifice in impedimento consaguinitatis secundi et tertii gradus die vrijstelling hadden van de paus voor de beletsels van bloedverwantschap in de tweede en derde graad
qui mecum subsigna(ve)runt die met mij ondertekenden
qui non subsignavit die niet mee ondertekende
quinque vijf
quinquennis vijf jaar oud
quinta vijfde
quinquagesimo vijftigste
qui obierat die overleden was
qui statim post susceptionem baptismati obiit et sepultus est die onmiddellijk na het toedienen van het doopsel overleed en begraven is
quod hetgene, wat, waarvan
quod testor waarvan ik getuig
quo potest habere circiter 25 annos die ongeveer 25 jaar oud is
quorum sponsus habitat modo in N. wiens echtgenoot nu woont te N.

R

reverendus eerwaarde
reverendus admodum dominus pastor eerwaarde heer pastoor
refrigerium verkwikking
(per) refrigerio animæ voor het zieleheil van
rite administrata volgens de dienst, (naar godsdienstig gebruik)
ritu semiduplici met een halfdubbele dienst
robacensis van Roubaix
ro(u)(l)lariensis van Roeselare
Russelede Ruiselede
rusticus/rustico landbouwer

S

sacro cantico met een gezongen mis
sacro duplici hoogste dienst
sacro infimo laagste dienst
sacro maximo hoogste dienst
sacro medio middelbare dienst
sacro minimo laagste dienst
sacro primæ classis dienst eerste klas of hoogste dienst
sacro secundæ classis dienst twee klas of middelbare dienst
sacro semiduplici middelbare dienst
sacro sex lectionum dienst met zes lessen of middelbare dienst
sacro simplici laagste dienst
sacro summo hoogste dienst
sacro tertiæ classis dienst derde klas of laagste dienst
sacro trium lectionum dienst met drie lessen of laagste dienst
sacro novem lectionum dienst met negen lessen of hoogste dienst
sacrum solemne plechtige dienst
scabinus schepen
scire weten, kunnen
scribere schrijven
secunda tweede
senior de oude(re)
sepelivi ik heb begraven
septem/septimo zeven(de)
septennis zeven jaar oud
septingentesimo zeven honderd
septuagesimo zeventig
sepulchrum graf, grafmonument
sepultura graf, grafmonument
sepultus, sepulta begraven
sequenti die op de volgende dag
serius later
serus laat
servitio duplici hoogste dienst
servitio infimo laagste dienst
servitio maximo de hoogste dienst
servitio medio middelbare dienst
servitio minimo laagste dienst
servitio novem lectionum dienst met negen lessen of hoogste dienst
servitio primæ classis dienst eerste klas
servitio secundæ classis dienst tweede klas of middelbare dienst
servitio semiduplici middelbare dienst
servitio sex lectionum dienst met zes lessen of middelbare dienst
servitio simplici laagste dienst
servitio tertiæ classis dienst derde klas of laagste dienst
servitio trium lectionum dienst met drie lessen of laagste dienst
servitio summo de hoogste dienst
sesqui, sesquialter anderhalf
(aetatis) sesqui diei anderhalve dag oud
sexagenarius zestigjarige
sexta zesde
sextagesimo zestig
sextingentesimo zes honderd
sic(ut) zo(als)
sicut et ipse sponsus net zoals de verloofde (man) zelf
sicut er prior testum net zoals de eerste getuige
signatura, signaturam handtekening
sine zonder
sine obice hic zonder bezwaar hiertegen
socrus schoonmoeder
sola missa met alleen een mis
solemnis plechtig
solitis sacramentis met de gebruikelijke sacramenten
(de) speciali licentio et commissione pastoris de A. parochi propii profato francisca (met) een speciale toelating en opdracht van de pastoor van A. van de eigen parochie van Francisca
sponsa verloofde vrouw
sponsalia ondertrouw
sponsalibus verloving
sponsi/sponsa verloofde(n), echtgenote(n)
sponsus verloofde man
spurius, spuria onwettige zoon, onwettige dochter
statim onmiddellijk, terstond
stipatus, stipata omringd
stipata tutoribus omringd door de voogden
suam esse prolem quam per matrimonium legitimare intendit quod ita est dat het haar kind was, genomen uit een wettelijk huwelijk, wat zo is
sub onder
sub conditione of condicione onder voorwaarde van
subditi mei mijn onderdanen, mijn parochianen
subito plots
sub lapide sepulchrali onder de grafsteen
submersus verdronken
submersus est in canali verdronken in het kanaal
succesive opeenvolgend
sui juris rechtsbekwaam, meerderjarig
sui pires nata ?
summus pontifex de paus
supra boven, hoger
suscepere getuigen
suscepit (afkortingen susc/sust) heeft opgenomen
susceptis consuetis sacramentis nadat hij/zij de gebruikelijke sacramenten had ontvangen
susceptor getuige, peter,meter
susceptores de doopheffers, de dragers (peter en meter)
susceptores erant doopheffers waren, getuigen hiervan zijn
susceptores fuerunt getuigen, doopheffers hiervan zijn
susceptores natu majoris heffers bij de eerstgeborene
susceptores natu minoris heffers bij de laatstgeborene
susceptrix getuige, peter, meter

T

tabes tering (TBC)
tantum slechts
tam Â… quam zowel Â… als
tamen nochtans, toch
tempus tijd
(in) tempore destijds
teneramontanus van Dendermonde
ter proclamati driemaal afgeroepen
testante getuigend
testes/testis getuige
testes hujus omnes mecum subsigna verunt alle getuigen hebben dit mee met mij ondertekend
testis (testes) fuerunt getuigen zijn
testes erant getuigen waren
tertia drie
testes/testus fuerunt getuigen waren
textor wever
tignarius timmerman
tiletanus van Tielt
toraltensis van Torhout
Thoralti Torhout
tornacensis van Doornik
toparcha heer (van een heerlijkheid)
totidem evenveel
tres drie
tribus bannis de drie afkondigingen (vroeger gezegd de bannen)
tribus proclamationibus ordinariis factis… na de drie gewone (gebruikelijke) afkondigingen…
tribus proclamationibus sine obice factis hic matrimonio juncti sunt… na de drie gewone afkondigingen zijn zonder beletsel in het huwelijk getreden …
trigemini drieling
triginta/trigesima dertig/dertigste
triginta duorum tweeëndertig
tutor(e), tutoribus voogd

U

ultimo laatst, (in) laatste (huwelijk)
ultimo viduus laatst weduwnaar van
ultimus laatste, uiterste
uno één
un(o)decima elf
ut zoals, opdat
ut patet ex actu zoals uit de akte blijkt
utpote immers
uterque beide(n)
utraque, utrique beiden
ut velit imposteram actes inscribere nomina (potjes Latijn) opdat alleen al de latere aktes op naam ingeschreven worden
uxor echtgenoot/echtgenote

V

vacca koe
vagabundus/vagus zwerver
vaginarum confector wapenschedenmaker
vagorum zwerfster
valde zeer
valet is waard
valent zijn waard
valvarius portier, poortsluiter, poortwachter, deurwachter, huisbewaarder
varii diverse
variolis aan de pokken, door de pokken
vector voerman, koetsier, bevrachter, schipper
vedova weduwe
vedovus weduwnaar
vegesimo twintigste
vel of, ofwel
venator jager
veneris/die veneris vrijdag
venia aetatis meerderjarig verklaring
venditor verkoper, slijter, handelaar, koopman
venit hij komt, hij kwam
vero waarachtig, echter, wettig
verso op de keerzijde
versus naar, tegen
versus boream aan de noordkant (van het kerkhof)
versus meridiam aan de zuidkant
versus occidentem aan de westkant
versus orientem aan de oostkant
versus septe(m)trionem aan de noordkant
verus matricularius titelvoerende koster
vesperi (vespere) avond/Â’s avonds
vespertina in de avond
vespertinus van de avond
vespillo lijkbidder, lijkdrager
vestifex kleermaker
vetula oude vrouw, bejaarde vrouw
vetulus oude of bejaarde man
vetus oud, bejaard
vexillarius vaandeldrager, vlaggejonker, vaandrig, kornet (=aspirant officier)
vexiliffer vaandrig
vi krachtens
viaticum reisgeld, laatste Oliesel
vibrillator kanonnier, artillerist
vicarius pastoor
vic. gen. vicaris generaal
vice plaatsvervanger, in de plaats van
vicecomes burggraaf
vicecomitessa burggravin
vicecommendator plaatsvervangend bevelhebber
vicedecurio onderkorporaal
vicenarius twintigjarige
vice pastore plaatsvervangend pastoor
vicesimus twintigste
vicinis buur
vico in de wijk, in de buurt, in het gehucht
vicus wijk, buurt, gehucht
vide zie
videatur men zie
videbatur hij scheen, hij leek
videlicet te weten, namelijk
vidi in visitatione decanali die… gezien tijdens het dekanaal bezoek op
vidimus wij hebben gezien, gelegaliseerd afschrift van een oorkonde, ook akte waarbij diegenen die haar uitvaardigt verklaart een zekere akte te hebben gezien en tevens in zijn verklaring de tekst van die akte opneemt
vidua weduwe
viduam weduwe
viduam relinquens als weduwe nalatende
viduata weduwen (bn)
viduatum weduwlijk (bn)
viduatus weduwnaars (bn), weduwschap, weduwnaarschap, weduwenstaat
viduitas/viduitatis weduwschap, weduwnaarschap, weduwenstaat
viduum weduwnaar
viduum relinquens als weduwnaar nalatende
viduus weduwnaar Â…
vietor mandenmaker, kuiper
vigesimus twintigste
viginti twintig
vigesima twintigste
vigesima tertia drieëntwintigste
vigesima (viginti) sex(ta) zesentwintig(ste)
vigesima septima zevenentwintigste
vigesima octava achtentwintigste
vigesima nona (novem) negentwintigste
viginti (vigesima) unius (prima) eenentwintigste
viginti duorum tweeëntwintig
viginti quator vierentwintig
viginti quique vijfentwintig
vigore rubri sigilli krachtens het rode zegel
villa pachtgoed, boerderij, gehucht, dorp
villica pachteres
villicus (ook villico) landbouwer, pachter
villicus major meier
viminarus mandenmaker
vir/viri man, echtgenoot, manspersoon
virgina maagd, ongehuwde vrouw
virginea/virgineum/virgineus maagdelijk
virginis maagd, ongehuwde vrouw, non
virginita(ti)s maagdelijkheid
virgo maagd, ongehuwde vrouw, non
virgulator bezembinder
virguncula juffertje, meisje
viribus exhaustus uitgeput van krachten
(ex) viroviaco uit Wervik
vi rubris sigilli door de kracht van het rode zegel
viscount burggraaf
visis litteris Rdi (reverendi) Dni (domini) pastoris in N.N. gezien de brieven van de E.H. pastoor te N.N.
visum repertum schriftelijk verslag door deskundigen opgemaakt, van enig onderzoek door hem in ambtelijke of gerechtelijke opdracht volbracht, vooral bij een lijkschouwing
virtuosus deugdvol
vitam cum morte commutavit heeft het leven met de dood verwisseld
vitor mandenvlechter
vitrarius/vitriarius/vitriator glazenmaker, glasblazer
vitrificator/vitrifex glazenmaker, glasblazer
vitrica/vitricus kerkvader, schatbewaarder, verzorger, schoonvader, schoonmoeder, stiefvader, stiefmoeder, notabele
vitries sponsi ?
vitripictor glazenier, glasschilder
vitrico stiefvader
vivens levend, die in zijn onderhoud voorziet
viverit in zijn leven
vixit (van vivere) leefde
(nonagenta) vixit annos die leefde tot zijn 90 jaar, hij werd 90 jaar oud
vocatur wordt genoemd
vocatus est Andreas (het kind) is Andreas genoemd
vocata est Maria (het kind) is Maria genoemd
vomitus het braken
vopiscus overlevend tweelingkind (het ander is overleden)
voti/votum gelofte, huwelijksbelofte, verloving, zegenwens, stemming, rechterlijke beslissing, uitspraak, huwelijk
vulgario gemeen/gewoon/alledaags
vulgo over het algemeen, overal, in de volksmond/bijgenaamd
vulgo vocatus in de volksmond

Afkortingen

Tijdsaanduidingen

7bris september
8bris oktober
9bris november
xbris december
1a die eerste dag (1a mensis martii 1 maart)
10a decima
11a undecima

Afkortingen

(Na een afkorting komt doorgaans een punt. In de meeste gevallen ontbreken die echter in de akten!)
a° anno
aet of aetat aetatis
an = annorum of annosannor = annorum
b./bap./bapt. baptisata/baptisatus
B.L. benevole lector
B.M. Beatae Memoriae
B.M.V. Beatae Mariae Virginis
c./can canonicus
ca circa
cant cantor
capell capellanus
circ ciciter
civ. civic, civissa
cod. codex
cojug. conjuges
com. comes, comitis, comitissa
conjug. conjug(i)alis
conjug. conju(n)x
Cons. eccl. Rom. Smtis Consuetis ecclesiae Romanae Sacramentis
cop. copulata, copulatus
C.S. consiliarius
cust. custos
D./Dnus/Dus dominus
d.a. dicti anni
d.d. de dato
dec. decanus
D G Dei gratia
dict. dicto, dictus
dioc. diocesis
D.J.U. doctor juris utriusque
dlla/D.Cella domicella
Dna domina
D.O.M. Deo optim maximoque
domi domini
e est
eccl/ Ecclia ecclesiae, ecclesia
e.o. ex officio
eod. eodem
eq./EQ. eques, equitis
exeq exequiae of exequiis
fa filia
fia filia
fil filius of filia
fs filius
in cem in cemiterio
in coem in coemiterio
inf infimum of infimo
inf infans
lect lectionum
l.m. lecta missa
med medium of medio
mens mensium
mun munitus of munita
noe nomine
off officium of officio
o.m.s. omnibus ecclesiae sacramentis
pmun praemunitus of praemunita
sep sepultus of sepula of sepelivi
st sint (zijn)
ux uxor
va vidua
via vidua
vid viduus of vidua
 
B.M.V Beatae Mariae Virginis (Onze-Lieve-Vrouw)
R.D. Reverendo Domino of Reverendus Dominus
R.R.D.D. Reverendi Domini of Reverendis Dominis of Reverendos Dominos
R.P. Reverendus Pater of Reverendo Patre
R.R.P.P. Reverendi Patres of Reverendis Patribus of Reverendos Dominos
 
2orum duorum